53.20.09 Kurye Faaliyetleri Tehlikeli Sınıfta – İşveren Ne Yapmalı?

Şöyle bir sahne düşünün. Bir kurye firmasının mali müşaviri işyeri kayıtlarına bakarken bir şey fark ediyor ve firma sahibini arıyor: “Faaliyet kodunuzun tehlike sınıfı değişmiş, bundan sonra İSG tarafını yeniden planlamamız lazım.” Firma sahibinin ilk sorusu çoğu zaman aynı oluyor. “Yani şimdi bütün çocuklara MYK belgesi mi aldıracağız?”

Kısa cevap hayır, en azından bugün için. Uzun cevap biraz daha katmanlı ve bu yazının konusu tam olarak o. 21 Mayıs 2025 tarihli değişiklikle İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliğinde 53.20.09 kodlu satır, yani kurye faaliyetleri, “Tehlikeli” sınıfta yer aldı. Bu değişiklik kuryenin ehliyetine, SRC belgesine ya da firmanın yetki belgesine dokunmuyor. Dokunduğu yer, işverenin iş sağlığı ve güvenliği tarafındaki yükü.

Aşağıda anlattıklarımız bilgilendirme amaçlıdır, hukuki ya da İSG danışmanlığı yerine geçmez. Tebliğin güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden, değişikliğin yayımlandığı sayıya Resmî Gazete arşivinden ulaşabilirsiniz.

53.20.09 satırında ne değişti?

Tehlike sınıfları tebliği işyerlerini yürüttükleri faaliyete göre üç sınıfa ayırıyor: az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli. Hangi işin hangi sınıfa girdiği, tebliğin ekindeki listede NACE kodlarıyla tek tek yazılı. 53.20.09 bu listede kurye faaliyetlerini karşılayan satır.

Değişiklikle bu satırın metni güncellendi ve sınıf sütununda artık “Tehlikeli” yazıyor. Satırın kapsamı geniş tutulmuş. Kara, deniz ve hava yolu ile yapılan kurye faaliyetleri dahil sayılıyor. Yani yalnızca motosikletli kuryeyi düşünerek yazılmış bir satır değil bu; gönderiyi hangi yolla taşırsanız taşıyın, yaptığınız iş kurye faaliyetiyse bu satıra bakıyorsunuz.

Aynı satır bazı faaliyetleri ise ayrıca dışarıda bırakıyor. Bunların arasında evrensel hizmet yükümlülüğü altında yürütülen postacılık ve gıda dağıtım faaliyetleri sayılıyor. Bu ayrıntı sahada kolayca gözden kaçıyor. “Biz de kurye işi yapıyoruz, demek ki kodumuz 53.20.09” kısa yolu her firma için doğru çıkmayabilir. Özellikle ağırlıklı olarak yemek siparişi taşıyan bir yapıdaysanız, kaydınızın hangi faaliyet koduyla yapıldığını ayrıca kontrol etmeniz gerekiyor.

Önce kendi kodunuza bakın

İşyerinin tehlike sınıfı, SGK’daki işyeri kaydında yer alan faaliyet koduna göre belirleniyor. Bu yüzden ilk iş, işyeri tescil bilgilerinizde hangi kodun yazdığını görmek. Kod 53.20.09 ise değişiklik doğrudan sizi ilgilendiriyor. Başka bir kodla kayıtlıysanız o kodun sınıfı geçerli.

Kod ile fiilen yaptığınız iş birbirini tutmuyorsa bunu geçiştirmeyin. Örneğin kâğıt üzerinde danışmanlık şirketi görünüp sahada kurye çalıştıran bir yapı düşünün. Böyle bir firma hem İSG tarafında yanlış sınıfa göre hareket etmiş olur hem de bir iş kazasında dosyanın nasıl değerlendirileceği belirsizleşir. Kodun düzeltilmesi için mali müşavirinizle ve SGK ile konuşun; hangi kodun doğru olduğuna dair son sözü de kurumlar söylesin.

Bir ayrım daha yapalım. İSG yükümlülüklerinin muhatabı işveren, yani çalışanı olan kişi ya da şirket. Kimseyi çalıştırmadan tek başına iş yapan esnaf kurye ile beş, on ya da elli kurye çalıştıran firma aynı yerde durmuyor. Kendi durumunuzun hangi tarafa düştüğünü bir iş güvenliği uzmanıyla netleştirmek en sağlıklısı.

“Tehlikeli” sınıf işverene ne getiriyor?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ona bağlı yönetmelikler, birçok yükümlülüğü işyerinin tehlike sınıfına göre kademelendiriyor. Sınıf yükseldikçe aynı yükümlülüklerin sıklığı artıyor, süresi uzuyor ya da görevlendirilecek profesyonelde aranan nitelik değişiyor. Kurye işvereni açısından öne çıkan başlıklar şunlar.

• Risk değerlendirmesi. Her işyerinde yapılması gereken temel çalışma. Yenilenme periyodu tehlike sınıfına göre belirleniyor; sınıf değiştiyse mevcut değerlendirmenin güncel sınıfa göre gözden geçirilmesi gerekiyor.
• Çalışanlara İSG eğitimi. Eğitimlerin tekrar sıklığı ve asgari süresi ilgili yönetmelikte tehlike sınıfına göre ayrı ayrı belirlenmiş. Eski sınıfa göre kurulmuş bir eğitim takvimi artık yetmeyebilir.
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi. Görevlendirilecek iş güvenliği uzmanının belge sınıfı ve profesyonellerin işyerine ayıracağı süre, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişiyor. Bu hizmet kendi bünyenizden ya da ortak sağlık ve güvenlik biriminden alınabiliyor.
• Kişisel koruyucu donanım. Kask, koruyucu giysi, eldiven gibi donanımın risk değerlendirmesine göre seçilmesi, çalışana verilmesi ve kullanımının takip edilmesi.
• Acil durum planı ve kayıt düzeni. Acil durum planlarının yenilenme sıklığı da sınıfa bağlı. Eğitim tutanakları, zimmet formları ve kaza kayıtları denetimde ilk bakılan yerler.

Bu başlıkların sayısal karşılıklarını, yani kaç yılda bir, kaç saat, kaç dakika gibi değerleri buraya bilerek yazmıyoruz. Hem yönetmelikler zaman zaman değişiyor hem de işyerinizdeki çalışan sayısı hesabı doğrudan etkiliyor. Güncel değerleri mevzuat.gov.tr üzerindeki ilgili yönetmeliklerden ya da birlikte çalıştığınız İSG profesyonelinden teyit edin.

Kurye işinde risk değerlendirmesi neye benziyor?

Bir atölyenin risk değerlendirmesi makineler, kimyasallar ve tezgâhlar üzerinden yürür. Kurye işinde ise işyerinin büyük kısmı yolun kendisi. Bu yüzden internetten indirilmiş şablon bir dosya, kurye firmasında çoğu zaman gerçeği anlatmıyor.

Kuryenin gün içinde karşılaştığı tehlikelerin çoğu depoda değil, trafikte. Yağmurlu havada kaygan zemin, akşam saatlerinde görünürlük, yoğun saatlerde şerit arası geçişler, teslim süresi baskısı, uzun vardiyanın getirdiği yorgunluk, ağır ya da dengesiz yüklenmiş taşıma kutusu, bina önlerinde park ve yayayla karşılaşma. İyi hazırlanmış bir değerlendirme bunları tek tek ele alıyor, her biri için alınacak önlemi ve o önlemin sorumlusunu yazıyor.

Önlemler de “dikkatli olun” cümlesiyle sınırlı kalmamalı. Vardiya planı, mola düzeni, hava koşullarına göre operasyonu yavaşlatma kararı, taşıt bakım takvimi, kutunun sabitlenmesi, gece çalışması için görünürlük donanımı gibi somut kararlar dosyaya girmeli. Kurye sahada çoğu zaman tek başına olduğu için yazılı bir prosedür hem kuryeye hem işverene tutunacak bir çerçeve veriyor.

Eğitim tarafında da aynı mantık geçerli. Kuryeleri bir salona toplayıp genel bir sunum izletmek tutanak açısından bir kayıt üretir, ama sahadaki davranışı pek değiştirmez. Eğitimin içeriğini risk değerlendirmesinde yazdığınız başlıklara bağlamak çok daha verimli. Yağmurda fren mesafesi, kutunun doğru yüklenmesi, bina önünde güvenli park, yorgunluğun ilk belirtileri gibi konular kuryenin her gün yaşadığı şeyler. Eğitimi verecek kişinin yetkisi ve eğitimin süresi ise yönetmelikteki şartlara uygun olmalı; bunu İSG profesyonelinizle birlikte planlayın.

Burada Karayolu Taşıma Yönetmeliğiyle de bir kesişme var. Yönetmeliğin 43/A maddesi P1 ve P2 yetki belgesi sahiplerine koruyucu ekipman sağlama ve kullanımını takip etme yükümlülüğü getiriyor. Yani kurye firmasında koruyucu donanım hem İSG mevzuatının hem taşımacılık mevzuatının konusu. İki ayrı dosya tutmak yerine tek bir zimmet ve kontrol düzeni kurmak işinizi epey kolaylaştırır. Maddenin tamamını 43/A yazımızda çıkarmıştık.

MYK belgesi zorunlu oldu mu?

Değişiklik duyulduğundan beri sosyal medyada en çok dolaşan soru bu. Cevabı net yazalım. Henüz resmî bir zorunluluk değil, öngörülüyor.

Tehlike sınıfları tebliği, işyerinin İSG yükümlülüklerini belirleyen bir liste. Tek başına “bu meslekte MYK belgesi zorunludur” sonucunu doğurmuyor. Mesleki Yeterlilik Kurumu belgesinin bir meslekte zorunlu hâle gelmesi, o mesleğin adıyla yayımlanan ayrı bir düzenlemeyle olur. Motosikletli kuryelik için böyle bir düzenleme yayımlanmadıkça belge alma zorunluluğundan söz etmek yanlış olur.

Öte yandan beklentinin bir zemini de var. Motosikletli Kurye mesleği için 19UY0390-3/00 referans kodlu, üçüncü seviye bir ulusal yeterlilik bulunuyor. Yeterliliğin birimleri arasında iş sağlığı ve güvenliği, çevre koruma, iş organizasyonu ve kalite gibi temel konular ile gönderi ulaştırma uygulaması yer alıyor. Faaliyetin tehlikeli sınıfa alınması, bu yeterliliğin sektörde daha çok konuşulacağı beklentisini güçlendiriyor. Ama beklenti karar değil.

Pratikte yapılacak şey basit. Resmî Gazete’yi ve Mesleki Yeterlilik Kurumunun duyurularını takip edin. Size “zorunlu oldu, hemen almanız lazım” diyen bir kuruluş çıkarsa dayandığı düzenlemenin adını ve yayım tarihini yazılı olarak isteyin. Belgeyi isteyerek almak ayrı bir tercih; o durumda da yalnızca MYK tarafından yetkilendirilmiş ve kapsamında bu yeterlilik bulunan belgelendirme kuruluşlarıyla çalışın. MYK belgesinin genel mantığını ayrı bir yazıda anlatmıştık.

Tehlike sınıfı ile taşımacılık belgeleri karışmasın

Kurye sektöründe aynı dönemde birden fazla düzenleme konuşuluyor ve bunlar birbirine çok kolay karışıyor. Tehlike sınıfı değişikliği iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının konusu. P1 ve P2 yetki belgeleri, kurye faaliyet belgesi, SRC Kurye ve psikoteknik raporu ise Karayolu Taşıma Yönetmeliği ile mesleki yeterlilik eğitimi mevzuatının konusu. Birinin gelmesi ötekini otomatik olarak getirmiyor, birinin ertelenmesi ötekini ertelemiyor.

Kurye tarafındaki belgelerin tamamını motokurye belge haritası yazımızda, hangi yükümlülüğün ne zaman başladığını da geçiş takvimi yazımızda topladık. Firma tarafında hangi yetki belgesinin gerektiğini merak ediyorsanız P1 ve P2 rehberimize bakın.

İş kazası olduğunda ne değişiyor?

Tehlike sınıfının en somut hissedildiği an, maalesef bir kazadan sonra geliyor. İncelemede bakılan şeyler belli. Risk değerlendirmesi yapılmış mı, güncel mi? Kurye bu risklere karşı eğitilmiş mi, eğitimin kaydı var mı? Koruyucu donanım verilmiş mi, kullanımı takip edilmiş mi? İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirilmiş mi?

Bu soruların cevabı “evet, işte belgesi” olduğunda işverenin elinde gösterebileceği bir dosya var. Cevap “yapacaktık” olduğunda tablo değişiyor. Trafik kazası sonrasında şoför ile şirketin sorumluluğunun nasıl ayrıştığını sorumluluk yazımızda anlatmıştık; kurye firmalarında bu tabloya bir de İSG dosyası ekleniyor.

İşveren için kısa kontrol listesi

1. SGK işyeri kaydınızdaki faaliyet kodunu kontrol edin, fiilî işinizle uyumlu olup olmadığına bakın.
2. Kodunuz 53.20.09 ise risk değerlendirmenizi tehlikeli sınıfa göre gözden geçirtin; trafik kaynaklı riskleri ayrı ayrı yazdırın.
3. İSG eğitim takviminizi yeni sınıfa göre yeniden planlayın, tutanakları eksiksiz saklayın.
4. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetinizin sınıfa ve çalışan sayısına uygun olduğunu teyit edin.
5. Koruyucu donanım için tek bir zimmet ve kontrol düzeni kurun, 43/A yükümlülükleriyle birleştirin.
6. MYK konusunda resmî duyuruları takip edin, zorunluluk iddialarını dayanak görmeden kabul etmeyin.

Kurs sahipleri bu değişikliği nasıl okumalı?

SRC kursu, güvenli sürüş kursu ya da kuryelere yönelik başka bir eğitim veren kurumsanız, bu değişiklik size gelen soruların tonunu değiştirecek. Kurye firmaları “çalışanlarımıza hangi eğitimi aldıralım” diye soracak, kuryeler “MYK zorunlu mu” diye arayacak. Doğru bilgiyi sakin bir dille veren kurum bu dönemde güven kazanır.

Bir uyarıyı da biz ekleyelim. Kayıt masasında “MYK zorunlu oldu, hemen kayıt olun” demek kısa vadede kayıt getirebilir, ama resmî bir karar yokken bu cümle kurumunuzun güvenilirliğine zarar verir. “Henüz zorunlu değil, öngörülüyor; hazırlıklı olmak isteyenler için şu eğitimleri veriyoruz” demek hem doğru hem de uzun vadede daha çok iş getirir. SRC Kurye tarafındaki programı kurs programı incelememizde anlatmıştık. Takograf ve sözleşmeli taşıt tarafındaki yeni kuralları merak edenler için de takograf ve taşıt oranları yazımız hazır.

Sürücü Medya bu belgeleri düzenlemiyor, İSG hizmeti de vermiyor. 2013’ten beri sürücü kursları, SRC ve ODY/ÜDY kursları, psikoteknik merkezleri ve güvenli sürüş kurslarının dijital tarafında çalışıyoruz. Kurye firmalarından ve kuryelerden gelen soruların sizin kurumunuzu bulmasını istiyorsanız SRC kursu web sitesi kurgusuna ya da içerik ve SEO çalışmasına göz atabilir, bölgeniz için ücretsiz analiz isteyebilirsiniz.