MYK Belgesi Nedir, Kimler Almalı? MEB Kurs Belgesiyle Farkı

Sürücü kursu, SRC kursu ya da iş makinesi kursu işleten kurumlara en çok gelen karışık sorulardan biri şu: “Bizim verdiğimiz belge MYK belgesi mi?” Kısa cevap hayır. İkisi ayrı sistemler, ayrı kurumlar ve ayrı mevzuatlar üzerinden yürüyor. Bu yazıda Mesleki Yeterlilik Kurumunun kendi yayınlarından doğrulayabildiğimiz bilgilerle konuyu açtık.

Bir sınır çizerek başlayalım. Aşağıdaki bilgiler myk.gov.tr üzerindeki açıklamalara dayanıyor. Meslek listeleri, ücretler ve tutarlar zaman içinde değiştiği için kesin rakam ve meslek adı için MYK portalını kontrol etmeniz gerekir.

MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi nedir?

Mesleki Yeterlilik Kurumu, teorik ve uygulamalı ölçme değerlendirme faaliyetleri sonucunda uygun bulunan bireylere Mesleki Yeterlilik Belgesi verilmesini sağlayan kurumdur. Bu belgenin dayandığı temel kavram ulusal yeterliliktir. MYK, ulusal yeterliliği, yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşlarınca yapılan değerlendirmelerle tespit edilen ve MYK tarafından onaylanarak ulusal yeterlilik çerçevesine yerleştirilen, bireyin sahip olması gereken bilgi, beceri ve yetkinlik olarak tanımlar.

Belge, bir eğitime katılma karşılığında değil, sınav sonucunda verilir. Sınavlar iki bileşenlidir: teorik sınav ve performansa dayalı sınav. Yani kişi hem bilgiyi hem de işi yapabilme becerisini göstermek zorundadır. MYK açıklamalarında sınav öncesinde bir eğitime katılmanın zorunlu olmadığı da belirtilir.

Belgelendirme kuruluşu kavramı nereden geliyor?

MYK sınavları doğrudan kurum tarafından yapılmaz. Sınav ve belgelendirme hizmetleri, MYK tarafından yetkilendirilen belgelendirme kuruluşları aracılığıyla sunulur. Bir kuruluşun bu yetkiyi alabilmesi için iki şartı birlikte sağlaması gerekir: Türk Akreditasyon Kurumu tarafından ISO/IEC 17024 standardına göre akredite olmak ve MYK mevzuatı ile rehberlerinde belirlenen kalite güvence şartlarını yerine getirmek.

Bu yapı, sektörde “yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşu” tabirinin neden bu kadar sık geçtiğini açıklıyor. Kuruluş, MYK adına sınav yapan ve belgeyi düzenleyen taraftır. MYK, yetkilendirilmiş kuruluşların listesini ve belgelendirme yapılan mesleklerin katalogunu kendi portalı üzerinden yayımlar; bir kuruluşun gerçekten yetkili olup olmadığını bu listeden kontrol edebilirsiniz.

Hangi mesleklerde zorunlu olabiliyor?

Belge zorunluluğunun hukuki dayanağı, 4 Nisan 2015 tarihinde kabul edilen 6645 sayılı Kanunla 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanununda yapılan değişikliktir. Kural şöyle işler: tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden, Bakanlıkça çıkarılan tebliğlerde belirtilen mesleklerde, ilgili tebliğin yayımlanmasından on iki ay sonra Mesleki Yeterlilik Belgesi olmayan kişiler çalıştırılamaz.

Kapsam tek seferde belirlenmedi; ardışık tebliğlerle genişledi. MYK sayfasındaki açıklamaya göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı tebliğler sonrasında belge zorunluluğu kapsamındaki meslek sayısı kademeli olarak arttı ve güncel listede iki yüzü aşkın meslek yer alıyor. Millî Savunma Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına bağlı olanlar bu zorunluluktan muaf tutulmuştur.

Denetim ve yaptırım tarafı da tanımlı. Uygulamayı iş müfettişleri denetler; belgesi olmayan kişiyi çalıştıran işverene her çalışan başına idari para cezası uygulanır. Ceza tutarı her yıl güncellendiği için burada rakam vermiyoruz; yürürlükteki tutarı MYK yayınlarından teyit edin.

Belgenin geçerlilik süresi de sınırsız değil. MYK mevzuatına göre mesleki yeterlilik belgeleri, ulusal yeterlilikte tanımlanan sürelerde ve en fazla beş yıl olacak şekilde geçerlidir. Yeterlilik birimlerinin geçerlilik süresi ise birimin başarıldığı tarihten itibaren iki yıldır.

Sınav ve belge ücreti tarafında ne var?

MYK açıklamalarında, adayların sınav ücretini sınavdan önce ilgili yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşuna ödediği belirtilir. Zorunluluk kapsamındaki mesleklerde ise sınav ve belge ücretlerinin İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanmasına yönelik bir teşvik uygulaması bulunur. İade süreci, kuruluşun kişinin teşvikten yararlanma talebini MYK’ya bildirmesinin ardından işler.

Bir başka pratik bilgi: mesleki eğitim diploması, çıraklık ve ustalık belgeleri gibi bazı belgeler, ilgili düzenlemelerde sayıldığı ölçüde Mesleki Yeterlilik Belgesi yerine kabul edilebiliyor. Kendi mesleğiniz için hangi belgenin geçerli sayıldığını MYK ya da ALO 170 üzerinden sormak en sağlıklısı.

Sınav nasıl işliyor?

MYK rehberleri sınavın iki ayağını da tanımlar. Teorik sınavlarda adaylara en az yirmi soruluk, dört seçenekli çoktan seçmeli ve her biri eşit puan değerinde yazılı sınav uygulanır. Performansa dayalı sınavlar ise adayın pratik becerisini, yani işi gerçekten yapıp yapamadığını ölçer. Bir yeterliliğin hangi birimlerden oluştuğu ve hangi birimin hangi sınav türüyle ölçüleceği, o mesleğin ulusal yeterlilik dokümanında yazılıdır.

Kayıt tarafı da düzenlenmiştir. Sınav ve belgelendirme kararına ilişkin kayıtlar, yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşu tarafından belgelerin geçerlilik süresinin sona ermesinden sonraki beşinci yılın sonuna kadar saklanır. Belge kaybı ya da doğrulama ihtiyacı olduğunda başvurulacak adres bu yüzden sınavı yapan kuruluştur.

Aday tarafında pratik bir uyarı daha var: bir sınavda başarısız olmak süreci kapatmaz. MYK açıklamalarında birden fazla sınav hakkı bulunduğu belirtilir. Kaç hak tanındığı ve hakların hangi sürede kullanılacağı yeterliliğe göre değiştiği için başvuru öncesinde kuruluştan sormak gerekir.

MEB onaylı kurs belgesiyle farkı ne?

Burası en çok karışan yer ve cevabı doğrudan 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununda yazılı. Kanun şunu söylüyor: bu Kanun kapsamında faaliyet gösteren kurumlarda, Mesleki Yeterlilik Kurumunca mesleki yeterlilik belgesi verilen meslekler hariç olmak üzere, Bakanlıkça belirlenen programları başarıyla tamamlayanlar aldıkları kurs bitirme belgeleriyle tamamladıkları programlara ilişkin iş yerlerinde çalışabilir ve iş yeri açabilirler. Bu durumda olan kişiler için başkaca bir meslek belgesi aranmaz.

Bu cümlenin iki ayağı var. Birincisi, MEB onaylı bir kurs programını bitirenler o programın karşılığı olan işte çalışabilir ve iş yeri açabilir. İkincisi, bu kural MYK tarafından belge verilen meslekleri kapsamaz. Yani bir meslek MYK belge zorunluluğu kapsamındaysa, oraya MEB kurs bitirme belgesiyle girilmez.

Özetle üç farklı sistemi ayırmak gerekiyor.

Üçüncü satırı ayrıca ele almıştık. Ulaştırma tarafındaki belgeler için başvuruda istenen belgeler yazımıza ve SRC sınıflarını karşılaştırdığımız rehbere bakabilirsiniz. Karışıklığın bir kısmı, üç sistemin de günlük dilde “mesleki yeterlilik” diye anılmasından kaynaklanıyor.

Kimin için gerçekten gerekli?

Pratik bir karar sırası önerelim. Önce mesleğinizin tehlikeli veya çok tehlikeli işler sınıflandırmasında olup olmadığına, sonra ilgili tebliğ listesinde yer alıp almadığına bakın. Listede varsa tebliğin yayım tarihini ve on iki aylık süreyi kontrol edin. Ardından o meslekte yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşu olup olmadığını MYK portalından görün. Son olarak elinizdeki diploma veya ustalık belgesinin muafiyet sağlayıp sağlamadığını sorun.

İşveren tarafındaysanız sıra tersine döner: kadronuzdaki hangi görevler kapsam içinde, bu kişilerin belgeleri var mı, belgelerin geçerlilik süresi ne zaman doluyor. Belge geçerlilik süresi beş yılı aşamadığı için yenileme takvimi kurmak gerekir.

Eğitim kurumu tarafındaysanız soru biraz daha farklı: verdiğiniz program bir ulusal yeterliliğin karşılığı mı, yoksa tamamen MEB program mevzuatına mı dayanıyor. Bu ayrımı kursiyere baştan söylemek, sonradan yaşanacak hayal kırıklığını önler. “Belgeniz her yerde geçerli” gibi genel cümleler yerine, belgenin hangi mevzuata dayandığını ve nerede işe yaradığını yazmak daha doğrudur. Yanlış anlatılan bir belge, kurumun itibarını en hızlı yıpratan şeydir.

Belgelendirme kuruluşları ve kursları dijitalde nasıl görünüyor?

Bu alanda çalışan kuruluşların çoğu, anlatması gereken şeyi yanlış yerden anlatıyor. Aday ya da işveren “şu meslekte MYK belgesi nereden alınır”, “performans sınavı nasıl yapılır”, “belge kaç yıl geçerli” gibi sorularla arıyor. Sitelerde ise genellikle kurumsal bir tanıtım metni ve bir telefon numarası oluyor.

Doğru kurgu şu: her yeterlilik için ayrı bir sayfa, sınav türlerinin ve sürecin sade anlatımı, hangi ilde hangi sınav merkezinde sınav yapıldığı, başvuru için gereken belgeler ve teşvik süreci. Bunlar hem arama motorlarında hem yapay zekâ yanıtlarında kaynak olarak kullanılabilecek türden içeriklerdir. Nasıl kurulduğunu konu otoritesi yazımızda anlattık.

Sürücü Medya olarak 2013’ten beri sürücü kursları, SRC ve ODY/ÜDY kursları, psikoteknik merkezleri, iş makinesi operatörlük kursları, güvenli sürüş kursları ve özel güvenlik eğitim kurumları için çalışıyoruz. Çok yakında aynı dijital hizmetleri MYK belgelendirme kuruluşları ve bu alanda eğitim veren kurslar için de sunacağız. Kurumunuz bu kapsamdaysa iletişim sayfamızdan yazabilir, hazırlık sürecinde içerik ve yapay zekâ görünürlüğü çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.