Özel şoför ve vale, otomobil kullandığı için B sınıfı sürücü belgesine ihtiyaç duyar; B sınıfı 18 yaşını bitirenlere verilir. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, özel otomobillerle yapılan ticari olmayan taşımaları kapsamı dışında tutar. Bu yüzden işverenin özel otomobilini kullanan şoförden ve müşteri aracını park eden valeden yönetmelik gereği SRC belgesi ya da periyodik psikoteknik raporu aranmaz. Ücret karşılığı yolcu taşıyan ticari bir araç kullanıldığında durum değişir. Otomatik vites kısıtlı ehliyetle manuel araç kullanılamayacağı için valelikte bu ayrıntı önemlidir.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Özel şoförlük ve valelik ilanlarında belge şartları çok farklı yazılır. Kimi ilan yalnızca “B sınıfı ehliyet” der, kimi SRC ve psikoteknik de ister. Hangisinin mevzuattan, hangisinin işverenin tercihinden geldiğini bilmek başvuru öncesinde gereksiz masrafı önler.
Hangi ehliyet sınıfı gerekir?
Karayolları Trafik Yönetmeliği’ne göre B sınıfı sürücü belgesi otomobil ve kamyonet kullanacaklara verilir; bu sınıf için 18 yaşını bitirmiş olmak gerekir. Özel şoförün kullandığı araç otomobil olduğu sürece başka bir sınıfa ihtiyaç yoktur. Ailenin ya da şirketin minibüsü kullanılacaksa D1 sınıfı gerekir. B sınıfının sınırlarını B sınıfı yazısında anlattık.
Otomatik vites kısıtı valeyi nasıl etkiler?
Sürücü kursunda otomatik vitesli araçla eğitim alıp sınava giren adayın belgesine otomatik vites kısıtı işlenir. Bu kısıtla manuel vitesli araç kullanılamaz. Vale, gün içinde her türden müşteri aracına bindiği için kısıtlı belge işi yapmasına engel olur. Valelik ya da şoförlük düşünen adayın kursa kayıt olurken manuel vitesli eğitimi seçmesi doğru olur. Kısıtın nasıl kaldırıldığını otomatik vites yazısında bulabilirsiniz.
SRC belgesi gerekir mi?
Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin kapsam hükmü, özel otomobillerle ve bunların römorklarıyla yapılan ticari olmayan taşımaları yönetmeliğin dışında tutar. SRC türü mesleki yeterlilik belgesi ise yönetmelik kapsamındaki taşıtları kullanan şoförlerde aranır. Sonuç şöyle özetlenebilir:
| Yapılan iş | Araç | Yönetmeliğe göre SRC |
|---|---|---|
| Bir ailenin ya da kişinin özel şoförlüğü | İşverenin özel otomobili | Ticari olmayan taşıma; aranmaz |
| Otel, restoran ya da otoparkta valelik | Müşterinin aracı, kısa mesafe park | Taşımacılık faaliyeti değil; aranmaz |
| Şirkete ait otomobille yöneticiyi götürüp getirmek | Şirket adına kayıtlı otomobil | Ücret karşılığı yolcu taşınmıyorsa aranmaz |
| Ücret karşılığı yolcu taşıyan transfer aracı | Ticari kullanılan araç | Kapsama girer; SRC ve psikoteknik gündeme gelir |
Şirket araçlarındaki ayrımın ayrıntısı şirket aracı yazısında. Ücret karşılığı yolcu taşıyan işlerde hangi belgelerin arandığını minibüs, dolmuş ve taksi yazısında anlattık.
Psikoteknik raporu istenir mi?
Beş yılda bir alınan psikoteknik raporu da aynı yönetmeliğin kapsamındaki şoförler için öngörülmüştür. Özel otomobille ticari olmayan taşıma kapsam dışında olduğundan, özel şoförün ve valenin mevzuattan doğan periyodik bir rapor yükümlülüğü yoktur. İşveren kendi kuralı olarak isteyebilir. Bu durumda talebin kaynağı mevzuat değil işyeridir; merkeze başvururken raporun hangi amaçla istendiğini söylemeniz yeterlidir. Kimlerden rapor istenmediğini ilgili yazıda tabloyla gösterdik.
İşverenler genellikle hangi belgeleri sorar?
Aşağıdaki liste mevzuat zorunluluğu değil, işe alımda sık karşılaşılan taleplerdir. Hangisinin isteneceğine işveren karar verir:
- Geçerlilik süresi dolmamış B sınıfı sürücü belgesi,
- Adli sicil kaydı,
- e-Devlet üzerinden alınan ceza puanı ve sürücü belgesi bilgisi dökümü,
- Önceki işyerlerinden referans,
- Bazı işyerlerinde ileri sürüş ya da ilk yardım eğitimi belgesi.
Sürücü belgesindeki kısıt ve kodların ne anlama geldiğini ehliyetteki kodlar yazısından öğrenebilirsiniz; işveren belgenizin arka yüzüne de bakar.
Sürücü kursunda nelere ağırlık vermeli?
Valelik ve özel şoförlük, ehliyet sınavında ölçülenden daha fazla manevra becerisi ister. Kurstaki direksiyon derslerinde dar alanda geri manevraya, paralel ve geri park çalışmalarına ve aynaları kullanarak mesafe kestirmeye ağırlık verin. Usta öğreticinize mesleğinizi söylerseniz dersleri buna göre planlayabilir. Belgeyi aldıktan sonra farklı boyutta ve farklı vites tipinde araçlarla pratik yapmak, işe başladığınız ilk haftalardaki zorlanmayı azaltır. Sınav gününün akışı için direksiyon sınavı rehberine bakabilirsiniz.
Başvurmadan önce kendinize sorun
- Kullanacağım araç otomobil mi, minibüs mü? Belgem bu aracı kapsıyor mu?
- Belgemde otomatik vites kısıtı var mı?
- Araç kimin adına kayıtlı ve ücret karşılığı yolcu taşınıyor mu?
- İlanda SRC ya da psikoteknik yazıyorsa bu işverenin şartı mı, yoksa iş gerçekten ticari taşıma mı?
Dördüncü sorunun cevabı “ticari taşıma” ise belgeleri almadan işe başlamayın; yaptırım hem şoföre hem işletmeye uygulanır.
Kurs sahipleri için not
Valelik ve özel şoförlük için gelen aday çoğu zaman en kısa yoldan ehliyet almak ister ve otomatik vitesi seçer. Kayıt masasında mesleğini sorun; kısıtın işine engel olacağını kayıttan önce söyleyin. Sitenizde “vale ve özel şoför için ehliyet” başlığıyla kısa bir soru cevap bölümü açabilir, aynı cevabı Google İşletme Profili’nize ekleyebilirsiniz. SRC kursuysanız özel otomobille ticari olmayan taşımanın kapsam dışında olduğunu açıkça yazın; gerekmeyen belgeyi satmamak kurumunuza duyulan güveni korur.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Kurumun yetkisini nasıl kontrol ederim? Ayrıntıları göster
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.
kaynak olarak ekleyin