Yolcu taşıyan şoförden önce araca uygun ehliyet istenir: otomobil için B, minibüs için D1 ya da D, otobüs için D sınıfı. İkinci katman mesleki yeterlilik belgesidir; yurt içi yolcu taşımacılığının karşılığı SRC 2’dir ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamındaki taşıtları kullanan şoförlerden beş yılda bir bedeni ve psikoteknik sağlık raporu da aranır. Üçüncü katman şehirdir. Şehir içi taksi, dolmuş ve minibüs taşımacılığının düzenlenmesi belediyelere bırakılmıştır; aranan belgeleri büyükşehirlerde UKOME, diğer illerde il trafik komisyonu ve belediye kararları belirler. Bu yüzden başvurudan önce çalışacağınız ilin belediyesine sormanız gerekir.
Bu içerikte:
- Birinci katman – hangi ehliyetle hangi aracı kullanırım?
- İkinci katman – SRC ve psikoteknik ne zaman istenir?
- Üçüncü katman – şehir içi taksi ve dolmuşta kuralı kim koyar?
- Başvurudan önce hangi soruları sormalıyım?
- Kendi aracımı alıp çalışacaksam ne değişir?
- Sabıka kaydı ve yaş engel olur mu?
- Kurs sahipleri için not
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Taksi plakası kiralamak isteyen, dolmuş hattında çalışacak olan, turizm minibüsü kullanmayı düşünen şoför adayı aynı yerden başlıyor. Hangi belgeleri toplamam gerekiyor? Cevap üç katmanlıdır ve üçüncü katman şehirden şehre değişir. Okul ve personel servisi için ayrı kurallar var; onları servis şoförü yazısında anlattık, burada tekrar etmiyoruz.
Birinci katman – hangi ehliyetle hangi aracı kullanırım?
Karayolları Trafik Yönetmeliğine göre otomobil, sürücüsü dâhil en fazla dokuz oturma yeri olan taşıttır. Sürücüsü dâhil dokuzdan fazla oturma yeri olan yolcu taşıtı otobüstür; oturma yeri on yediyi aşmayan otobüslere minibüs denir.
| Araç | Ehliyet sınıfı | Yurt içi yolcu taşımacılığında SRC türü |
|---|---|---|
| Otomobil (taksi, otomobille yolcu taşıma) | B | SRC 2 |
| Minibüs | D1 ya da D | SRC 2 |
| Otobüs | D | SRC 2 |
| Yurt dışına yolcu taşıyan araçlar | Araca göre | SRC 1 (SRC 2’yi de kapsar) |
Ehliyet sınıflarının yaş ve deneyim şartları için ehliyet sınıfları rehberine bakın.
İkinci katman – SRC ve psikoteknik ne zaman istenir?
Karayolu Taşıma Yönetmeliği, kapsamındaki taşıtları kullanan şoförlerden iki şey ister. Yaptıkları taşımaya uygun mesleki yeterlilik belgesi ve beş yılda bir alınan, bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren rapor. Şehirler arası yolcu otobüsü, turizm taşıması ya da otomobille il dışına ticari yolcu taşıması gibi Bakanlıktan yetki belgesi alınarak yapılan işlerde bu iki şart doğrudan uygulanır. SRC türlerinin ayrımı SRC türleri yazısında, iki belgenin ilişkisi SRC ve psikoteknik yazısında.
Üçüncü katman – şehir içi taksi ve dolmuşta kuralı kim koyar?
Burada dikkatli olmak gerekiyor. Karayolu Taşıma Kanunu, belediye sınırları içindeki şehir içi taşımaların düzenlenmesinin belediyelere, il sınırları içindeki taşımaların düzenlenmesinin valiliklere bırakılabileceğini söyler. Yönetmelik de belediye kanunlarının hükümlerini saklı tutar. Uygulamada şehir içi taksi, dolmuş ve minibüs hatlarının çalışma kurallarını büyükşehirlerde UKOME, diğer illerde il trafik komisyonu ve belediye meclisi kararları belirler.
Bunun pratik sonucu şudur. Şehir içi taksi ya da dolmuş şoföründen istenecek belgelerin tam listesi ulusal tek bir metinde yazmıyor. Belediyeler bu iş için çalışma ruhsatı ya da sürücü tanıtım kartı gibi belgeler düzenleyebiliyor ve bu belge için kendi şartlarını arayabiliyor. Bu şartlar arasında mesleki yeterlilik belgesi, psikoteknik raporu, adli sicil belgesi, yaş ve ehliyet süresi bulunabilir. Hangilerinin arandığını ancak çalışacağınız ilin belediyesi söyleyebilir. Biz her il için ayrı ayrı doğrulama yapmadığımız için burada “her şehirde istenir” ya da “hiçbir şehirde istenmez” demiyoruz.
Başvurudan önce hangi soruları sormalıyım?
- Belediyenin ulaşım birimine ya da şoförler odasına sorun. Bu ilde taksi ya da dolmuş şoföründen hangi belgeler isteniyor?
- SRC isteniyorsa hangi tür? Şehir içi yolcu taşımacılığının karşılığı SRC 2’dir.
- Psikoteknik raporu isteniyor mu, kaç yılda bir yenileniyor?
- Yaş, ehliyet süresi ve adli sicil için belediyenin ek şartı var mı?
- Çalışacağım araç hangi yetki belgesine ya da ruhsata kayıtlı? Plaka ya da hat sahibinin belgesini görmek isteyin.
Servis taşımacılığında şehirlerin uygulamasının ne kadar değişebildiğini şehre göre değişen izinler yazısında örneklerle gösterdik. Aynı mantık taksi ve dolmuş için de geçerlidir.
Kendi aracımı alıp çalışacaksam ne değişir?
Şoförün belgeleri ile işin belgeleri ayrıdır. Bu yazıda saydıklarımız direksiyondaki kişiden istenenlerdir. Aracın sahibi olarak yolcu taşıyacaksanız ayrıca işe uygun yetki belgesi, şehir içinde ise belediyenin verdiği plaka, hat ya da güzergâh izni gerekir. Şoför olarak çalışacağınız aracın bu izinlerinin tam olup olmadığını da sorun; eksik izinle çalışan araçta sorun yalnızca araç sahibini değil sizi de etkiler.
Sabıka kaydı ve yaş engel olur mu?
Yolcu taşımacılığı türlerinde belgeye engel sayılan suçların listesi yük taşımacılığına göre daha geniştir. Geçmişte bir mahkûmiyetiniz varsa kursa kayıt olmadan önce sabıka kaydı yazısını okuyun. Yaş tarafında da bir sınır var; 66 yaşından gün almış kişilere ilk defa SRC belgesi düzenlenmiyor.
Kurs sahipleri için not
Taksi ve dolmuş şoförü adayına “SRC 2 alın, yeter” demek eksik bilgidir; adayın asıl engeli çoğu zaman belediyenin ek şartlarıdır. Kursunuzun bulunduğu ilin belediyesinden güncel şart listesini alıp sitenizde yalnızca kendi iliniz için, kaynağını ve tarihini belirterek yayımlayın. Bu sayfa, il adıyla yapılan aramalarda sizi genel yazılardan ayırır. Liste değiştiğinde sayfayı güncelleyin. Belediye işlemlerini ve psikoteknik raporunu kendi hizmetiniz gibi sunmayın; adayı ilgili birime ve yetkili merkeze yönlendirin.
Bu konuların bir kurs sitesinde adaya nasıl anlatıldığını görmek için Sürücü Medya’nın hazırladığı SRC kursu sitesine bakabilirsiniz.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Kurumun yetkisini nasıl kontrol ederim? Ayrıntıları göster
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.
kaynak olarak ekleyin