Psikoteknik raporu üç yoldan istenir: ticari taşımacılıkta şoförlük yapanlardan periyodik olarak, Karayolları Trafik Kanunu’nda sayılan ihlaller nedeniyle belgesi geri alınan ya da iptal edilen sürücülerden ve hekimin gerekli gördüğü hâllerde. Bunların dışında kalanlardan rutin olarak istenmez. İlk kez ehliyet alacak adaydan kayıtta sürücü olur sağlık raporu istenir. Yalnızca özel otomobil kullanan sürücünün periyodik psikoteknik yükümlülüğü yoktur. Bir yıl içinde 100 ceza puanını ilk kez dolduran sürücü eğitime tabi tutulur; psikoteknik ikinci kez dolduranlar için öngörülür.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
“Bana psikoteknik lazımmış” cümlesiyle başlayan görüşmelerin bir bölümü, aslında rapor gerekmeyen durumlardır. Kişi ya sağlık raporunu kastediyordur ya da bir tanıdığından duyduğu bilgiyi kendi durumuna uyarlamıştır. Randevu almadan önce hangi grupta olduğunuzu bilmek hem zamanınızı hem bütçenizi korur.
Psikoteknik raporu hangi yollardan istenir?
- Meslek yolu. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, kapsamındaki taşıtları kullanan şoförlerden beş yılda bir bedeni ve psiko-teknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren rapor ister.
- İhlal yolu. Karayolları Trafik Kanunu’nda sayılan bazı ihlallerde geri alınan belgenin iadesi ya da iptal edilen belgenin yeniden alınması için psiko-teknik değerlendirme aranır.
- Hekim yolu. Sağlık muayenesi sırasında gerekli görülen hâllerde kişi psikotekniğe yönlendirilebilir.
Hangi mesleklerin ve hangi ihlallerin bu kapsama girdiğini zorunluluk hâllerini anlatan yazıda bulabilirsiniz. Bu yazı madalyonun öbür yüzüne bakıyor.
Kimlerden rutin olarak istenmez?
| Durum | İstenen belge ya da işlem | Psikoteknik |
|---|---|---|
| İlk kez ehliyet alacak aday | Sürücü olur sağlık raporu | Rutin olarak istenmez |
| Yalnızca özel otomobil kullanan sürücü | Periyodik bir yükümlülük yok | İstenmez |
| Kamyonetiyle ticari olmayan eşya taşıyan kişi | Taşıma Yönetmeliği kapsamı dışında | Şoförlük şartı olarak aranmaz |
| Bir yıl içinde 100 ceza puanını ilk kez dolduran | İki ay geri alma ve eğitim | Bu aşamada aranmaz |
| Alkol nedeniyle beş yıl içinde belgesi ikinci kez geri alınan | Sürücü davranışlarını geliştirme eğitimi | Üçüncü ve sonraki geri almalarda aranır |
Ehliyet adayı
Sürücü kursuna kayıtta istenen belgeler yönetmelikte sayılır ve sağlık tarafında listede sürücü olur sağlık raporu yer alır. Psikoteknik bu listede yoktur. İki belgenin farkını sağlık raporu ile psikoteknik farkı yazısında karşılaştırdık. İstisna, belgesi iptal edildiği için yeniden kursa yazılan kişilerdir; kanun onlardan kursa başlamadan önce psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonucunu gösteren belgeyi ister.
Özel otomobil sürücüsü
Aracını yalnızca kendi ulaşımı için kullanan sürücünün beş yılda bir psikoteknik yenileme yükümlülüğü yoktur. Ehliyetin süresi dolduğunda yapılan yenilemede sağlık tarafında istenen belge de sürücü sağlık raporudur; adımlar ehliyet yenileme rehberinde.
Hafif ticari araç sahibi
Kamyonet olarak tescilli bir araçla ticari olmayan eşya taşıyan kişi, Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin Bakanlık metnine göre kapsam dışındadır. Ticari eşya taşıyanlarda durum değişir. Ayrımı hafif ticari araç yazısında tabloyla anlattık.
Ceza puanı ve alkol
Kanuna göre geriye doğru bir yıl içinde 100 ceza puanını dolduran sürücünün belgesi iki ay süreyle geri alınır ve sürücü eğitime tabi tutulur. Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi, aynı yıl içinde ikinci kez 100 puanı dolduranlar için öngörülür. Alkol nedeniyle beş yıl içinde belgesi ikinci defa geri alınan sürücü ise sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine gönderilir; psikoteknik üç ve daha fazla geri almada devreye girer.
İşveren ya da kurum isterse ne olur?
Bazı işverenler, mevzuat zorunlu tutmadığı hâlde işe alımda ya da belirli aralıklarla sürücülerinden psikoteknik raporu ister. Bu, kanundan değil işyerinin kendi kuralından doğan bir taleptir. Böyle bir durumda rapora neden ihtiyaç duyulduğunu işvereninize sormak ve merkeze başvuru amacınızı açıkça söylemek yeterlidir.
Emin değilseniz kime sormalısınız?
- Raporu sizden kim istiyor? İstenen belgenin adını o kurumdan yazılı ya da mesajla alın. “Rapor” kelimesi tek başına yeterli değildir.
- Trafik işlemiyse belgenizi geri alan trafik birimine, dosyanıza hangi ihlalin işlendiğini sorun.
- Meslek işlemiyse Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın il müdürlüğüne ya da bağlı olduğunuz odaya danışın.
- Kurs kaydıysa kayıt yaptıracağınız kursun kayıt masasına sorun; listeyi onlar verir.
Psikoteknik merkezi değerlendirmeyi yapar; raporun sizden istenip istenmeyeceğine ise işlemi yürüten kurum karar verir. Bu ayrımı bilmek, yanlış kapıya gitmenizi önler.
Rapor gerekmediği hâlde değerlendirmeye girmenin size bir zararı olmaz, ama bir yararı da olmaz. Mevzuatın aramadığı bir rapor, başvurduğunuz kurumda işleminizi hızlandırmaz. Öte yandan rapor gerektiği hâlde sağlık raporuyla yetinmek, işleminizin eksik evrak nedeniyle geri dönmesine yol açar. Bu yüzden belgenin adını baştan doğru öğrenmek, iki yönde de vakit kazandırır. Randevu alırken merkeze başvuru nedeninizi tek cümleyle söyleyin; merkez de size yanınızda getirmeniz gerekenleri buna göre bildirir.
Psikoteknik merkezleri için not
Sitenizde “Kimlerden psikoteknik istenmez?” başlıklı bir bilgi sayfası, gereksiz randevu taleplerini ve telefonda geçen süreyi azaltır. Aynı listeyi kısaltıp Google İşletme Profili’nizin soru cevap bölümüne ekleyebilirsiniz. Rapor gerekmeyen kişiye bunu açıkça söylemek merkezinize duyulan güveni artırır. Metinde fiyat, kampanya ya da sonuç vaadi bulunmamalı; yalnızca kimin hangi kuruma soracağı anlatılmalıdır.
Bu bilgilerin bir merkez sitesinde nasıl sunulduğunu görmek için Sürücü Medya’nın hazırladığı psikoteknik merkezi sitesine bakabilirsiniz.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Kurumun yetkisini nasıl kontrol ederim? Ayrıntıları göster
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.
kaynak olarak ekleyin