Psikoteknik raporu aracın modeline göre değil, araçla yapılan taşımaya göre istenir. Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin Bakanlıkça yayımlanan metninde, kamyonet olarak tescil edilmiş hafif ticari araçlarla yapılan ve taşınan eşyanın ticari olmadığı taşımalar kapsam dışında sayılır; bu kullanımda şoförlük şartı olarak psikoteknik aranmaz. Aynı araçla ticari eşya taşınıyorsa taşıma yönetmelik kapsamına girer ve taşıtı kullanan şoförden beş yılda bir bedeni ve psiko-teknik açıdan sağlıklı olduğunu gösteren rapor istenir. Tek kamyonetle kendi malını taşıyan belge sahibi için yönetmelikte yazan istisna mesleki yeterlilik belgesiyle ilgilidir; psikoteknik için durumunuzu Bakanlığın il müdürlüğünden teyit etmeniz gerekir.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Psikoteknik merkezlerine gelen telefonların önemli bir bölümü aynı soruyla başlar. “Doblo aldım, bana psikoteknik lazım mı?” Soruyu soran bazen aracını ailesiyle kullanan biri, bazen dükkânına mal taşıyan bir esnaf, bazen de kargo dağıtan bir sürücüdür. Üçünün cevabı farklıdır. Çünkü kural araca değil, araçla yapılan işe bakar.
Psikoteknik araca göre mi, yapılan işe göre mi istenir?
Mesleki psikoteknik şartının kaynağı Karayolu Taşıma Yönetmeliği’dir. Yönetmelik, kapsamındaki taşıtları kullanan şoförlerin şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psiko-teknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu yetkili sağlık kuruluşlarından beş yılda bir almasını şart koşar. Yani soru şuna dönüşür: sizin yaptığınız taşıma bu yönetmeliğin kapsamında mı?
Yönetmeliğin Bakanlıkça yayımlanan metninde kapsam dışında tutulan taşımalar sayılır. Bunlardan ikisi hafif ticari araç sahiplerini doğrudan ilgilendirir:
- Özel otomobillerle yapılan ve ticari olmayan taşımalar,
- Kamyonet olarak tescil edilmiş N1 ve N1G sınıfı araçlarla yapılan ve taşınan eşyanın ticari olmadığı taşımalar.
Yönetmelik kamyoneti, izin verilen azami yüklü ağırlığı 3500 kilogramı geçmeyen ve eşya taşımak için imal edilmiş motorlu taşıt olarak tanımlar. Doblo, Fiorino ve benzeri modellerin otomobil olarak da kamyonet olarak da tescil edilmiş sürümleri bulunabilir. Bu yüzden önce ruhsatınızdaki cins ve sınıf bilgisine bakın.
Hangi kullanımda psikoteknik gündeme gelir?
| Kullanım | Taşıma Yönetmeliği açısından | Psikoteknik |
|---|---|---|
| Aile, kişisel eşya, taşınan şeyin ticari olmadığı kullanım | Kapsam dışı | Şoförlük şartı olarak aranmaz |
| Esnafın kendi işine ait malı kendi aracıyla taşıması | Hususi taşımacılık; kapsam içinde | Şoförlerde aranan şartlar geçerlidir; istisna için aşağıya bakın |
| Ücret karşılığı başkasının eşyasını taşımak | Ticari taşımacılık; kapsam içinde | Beş yılda bir rapor istenir |
| Bir firmanın aracında şoför olarak çalışmak | Kapsamdaki taşıtı kullanan şoför | Beş yılda bir rapor istenir |
Buradaki ince nokta “hususi” kelimesidir. Günlük dilde hususi, özel kullanım demektir. Yönetmelikte ise hususi taşımacılık, ticari amaçla olmamak üzere yalnızca kendi esas iş konusuyla ilgili eşya ya da yolcu taşımak anlamına gelir. Dükkânına mal götüren esnaf başkasından ücret almaz ama taşıdığı eşya ticaridir. Bu nedenle o taşıma kapsam dışındaki “ticari olmayan eşya” ile aynı şey değildir.
Tek kamyonetle kendi malını taşıyan esnaf için istisna var mı?
Yönetmeliğin Bakanlık metninde bir istisna yer alır. Adına hususi taşımacılık yetki belgesi düzenlenmiş gerçek kişinin taşıt belgesinde yalnızca bir kamyonet kayıtlıysa ve bu aracı kendisi kullanıyorsa, kendisinden mesleki yeterlilik belgesi aranmaz. Dikkat edin, cümle mesleki yeterlilik belgesinden, yani SRC’den söz eder. Aynı cümlede psiko-teknik rapor için ayrı bir muafiyet yazmaz.
Bu yüzden “SRC istenmiyorsa psikoteknik de istenmez” sonucuna kendiliğinden varmayın. Kendi belgeniz ve aracınız için doğru cevabı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın il müdürlüğünden ya da belgenizi düzenleyen birimden alın. Yönetmelik sık değişen bir metindir; yürürlükteki hâlini esas alın. SRC tarafını merak ediyorsanız hangi SRC belgesinin size gerektiğini anlatan yazıya bakabilirsiniz.
Kendi durumunuzu nasıl kontrol edersiniz?
- Ruhsata bakın. Araç otomobil mi, kamyonet mi tescil edilmiş? Kullanım amacı hanesinde ne yazıyor?
- Ne taşıdığınızı yazın. Kişisel eşya mı, işinizin malı mı, başkasının eşyası mı?
- Ücret alıp almadığınıza bakın. Taşıma karşılığı ücret alıyorsanız ticari taşımacılık yapıyorsunuz demektir.
- Yetki belgenizi kontrol edin. Adınıza ya da çalıştığınız firmaya düzenlenmiş bir yetki belgesi ve araca ait taşıt kaydı var mı?
- Teyit alın. Arada kalıyorsanız il müdürlüğüne sorun; cevabı yazılı almak sonradan işinizi kolaylaştırır.
Kurye, servis ve taksi sürücüleri aynı kurala mı bağlı?
Hayır. Kuryeler için ayrı bir düzenleme ve geçiş takvimi var; ayrıntısı kurye geçiş takvimi yazısında. Servis taşımalarının usulü de yönetmelikte ayrıca düzenlenir denilerek dışarıda bırakılmıştır. Şehir içi taksi ve dolmuş gibi taşımalarda belediye düzenlemeleri de devreye girer. Bu gruplardaysanız bağlı olduğunuz oda ya da belediye birimi size hangi raporun istendiğini söyler.
Bir de bambaşka bir kapı var. Hangi aracı kullanırsanız kullanın, Karayolları Trafik Kanunu’nda sayılan bazı ihlallerde geri alınan sürücü belgesinin iadesi için psikoteknik aranır. O süreci adım adım sıra yazısında anlattık.
Psikoteknik merkezleri için not
Bu soru telefonda en çok vakit alan sorulardan biridir. Sitenizde “Hafif ticari araç kullanıyorum, rapor gerekir mi?” başlıklı kısa bir bilgi sayfası açıp yukarıdaki ayrımı kendi cümlelerinizle anlatabilirsiniz. Aynı soruyu Google İşletme Profili’nizin soru cevap alanına da ekleyebilirsiniz. Danışana rapor gerekip gerekmediği konusunda hüküm vermek yerine, kararı veren kurumu göstermek daha doğrudur. Bu içerik tanıtım değil bilgilendirmedir; fiyat, kampanya ve üstünlük ifadesi içermemelidir.
Bu bilgilerin bir merkez sitesinde nasıl sunulduğunu görmek için Sürücü Medya’nın hazırladığı psikoteknik merkezi sitesine bakabilirsiniz.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Kurumun yetkisini nasıl kontrol ederim? Ayrıntıları göster
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.
kaynak olarak ekleyin