Uzun yola çıkan ticari araç şoförü üç grup belge taşır: kendi belgeleri (ehliyet, SRC belgesi, takograf sürücü kartı), aracın belgeleri (tescil belgesi, taşıt kartı, sigorta) ve o seferin belgeleri. Yük taşımasında seferin belgeleri sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi ve taşıma senedidir; elektronik olarak erişilebiliyorsa basılı nüsha aranmaz. Tarifeli yolcu taşımasında ücret ve zaman tarifesinin birer örneği, elektronik bilet kesildiyse yolcu listesi araçta bulunur. Taşıt kartının aslı ya da e-Devlet üzerinden oluşturulan hâli kabul edilir.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
SRC kursunda mevzuat dersinde anlatılır, ama ilk seferde en çok unutulan şey evraktır. Denetimde eksik çıkan bir belge çoğu zaman şoförün değil firmanın hanesine yazılır; yine de yolda kalan, açıklama yapan ve bekleyen siz olursunuz. Aşağıdaki listeyi sefer öncesi kontrol olarak kullanabilirsiniz.
Şoförün yanında taşıdığı belgeler hangileri?
- Sürücü belgesi. Trafik mevzuatı, araç kullanırken sürücü belgesinin yanınızda olmasını ve istendiğinde yetkililere gösterilmesini ister. Kullandığınız aracın sınıfına uygun olmalıdır.
- SRC belgesi. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, yetki belgesi sahibine şoförlerinin mesleki yeterlilik belgelerinin yanlarında bulunup bulunmadığını kontrol etme yükümlülüğü verir. Yurt içi eşyada SRC 4, yurt içi yolcuda SRC 2, uluslararası seferlerde SRC 3 ya da SRC 1 aranır.
- Takograf sürücü kartı. Kart kullanımı zorunlu olan araçta kartsız, geçersiz kartla ya da başkasının kartıyla sürüş tespit edilirse firmaya ağır uyarma verilir; başkasının kartını kullanmak SRC belgesinin iptaline de yol açar.
- SRC 5. Tehlikeli madde taşıyorsanız, taşıdığınız maddeye uygun sertifika.
Sağlık ve psikoteknik raporunun beş yılda bir yenilenmesi şarttır. Raporun araçta taşınması yönünde bir hüküm yönetmelikte yer almaz; ancak süresini takip etmek sizin ve işvereninizin sorumluluğundadır.
Araca ait hangi belgeler bulunmalı?
- Araç tescil belgesi. Trafik mevzuatı tescil belgesinin araçta bulundurulmasını ister.
- Taşıt kartı. Taşıtın yalnız bir yetki belgesine kayıtlı olduğunu ve o belge altında çalıştırılabileceğini gösterir. Yetki belgesi sahipleri taşıt kartının aslını ya da e-Devlet üzerinden oluşturdukları hâlini taşıtta bulundurmak zorundadır. Kartta firmanın unvanı, yetki belgesinin türü ve numarası, geçerlilik tarihleri ve plaka yer alır.
- Zorunlu mali sorumluluk sigortası. Yolcu taşımasında buna ek olarak zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası aranır; bu sigortalar olmadan taşıt sefere çıkarılamaz.
- Geçerli muayene. Belge olarak değil kayıt olarak önemlidir: otuz gün ya da daha uzun süre geçerli muayenesi bulunmayan taşıt, taşıt belgesinden resen düşülür.
Römork ya da yarı römork çekiyorsanız onun da bir yetki belgesinin taşıt belgesine kayıtlı olması gerekir; kayıtsız römork kullanılamaz.
Yük taşıyan şoför sefere hangi evrakla çıkar?
| Belge | Araçta bulunacak nüsha | İçeriğinden örnekler |
|---|---|---|
| Sevk irsaliyesi | İki nüsha | İlgili mali mevzuata göre düzenlenir |
| Taşıma irsaliyesi | Bir nüsha | Malın cinsi ve miktarı, kimden kime gittiği, sürücünün adı soyadı, taşıtın plakası |
| Taşıma senedi | Bir nüsha | Taşımacı, gönderen ve alıcı bilgileri, eşyanın cinsi ve miktarı, teslim alma ve teslim yerleri, taşıma süresi |
Yönetmelik, bu belgelere elektronik olarak erişilebiliyorsa basılı nüsha bulundurma zorunluluğunu aramaz. Eşya taşımaları taşıma senetsiz yapılamaz. Taşıma irsaliyesinde sizin adınız ve aracın plakası yazdığı için, son anda araç ya da şoför değişirse evrakın da güncellenmesi gerekir. Firmanın taşıma bilgilerini taşıma başlayıncaya kadar Bakanlığın sistemine işlemesi ayrı bir yükümlülüktür; ayrıntısı U-ETDS yazısında.
Uluslararası seferde tablo değişir: uluslararası geçerliliği olan belgeler ve gümrük belgeleri kullanılır, taşıma senedi ve sevk irsaliyesi şartı aranmaz. Bunu uluslararası tır şoförünün belgeleri yazısında ayrıca ele aldık.
Yolcu taşıyan şoför için liste nasıl değişir?
- Tarifeli sefer. Bakanlığa bildirilen ücret tarifesinin ve onaylanmış zaman tarifesinin birer örneği taşıtta bulundurulur. Yolculara elektronik bilet düzenlendiyse, bu yolcular için hazırlanan elektronik yolcu listesi de taşıtta bulunur.
- Tarifesiz sefer. Her taşıma için taşıma sözleşmesi ve yolcu listesi düzenlenir. Sefer bilgileri süresinde U-ETDS’ye işlenmişse ve bu denetimde teyit edilirse, taşıttan taşıma sözleşmesinin ibrazı istenmez.
- Güvenlik donanımı. Belge değildir ama aynı denetimde bakılır: her 9 koltuk için en az bir boyun korsesi bulundurulur.
Sefer öncesi beş dakikalık kontrol nasıl yapılır?
- Ehliyet, SRC belgesi ve takograf kartı cebinizde mi, süreleri geçerli mi?
- Taşıt kartı araçta ya da telefonunuzda açılabiliyor mu, plaka doğru mu?
- Tescil belgesi ve sigorta bilgisi araçta mı?
- İrsaliye ve taşıma senedindeki plaka ile adınız doğru yazılmış mı?
- Elektronik evraka çekim olmayan yerde de erişebilecek misiniz? Gerekirse bir çıktı alın.
Sürüş ve dinlenme kayıtları için takograf yazısına, belgesiz yakalanmanın sonuçları için SRC belgesi olmadan araç kullanmak yazısına bakabilirsiniz.
Kurs sahipleri için not
Bu liste, mezunlarınıza kursun kapısından çıkarken verebileceğiniz tek sayfalık bir çıktıya dönüşebilir; altına kurumunuzun adını ve iletişim bilgisini eklemeniz yeterlidir. Sitenizde “sefer öncesi evrak kontrolü” başlığıyla yayımlamak, belgeyi almış şoförlerin de siteye dönmesini sağlar. Firmalara verdiğiniz yıllık güvenli sürüş eğitimlerinde aynı listeyi kullanabilirsiniz. Ceza tutarı yazmayın; her yıl değişir ve eskiyen rakam güveni zedeler.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Kurumun yetkisini nasıl kontrol ederim? Ayrıntıları göster
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.
kaynak olarak ekleyin