Takograf ve Sürüş-Dinlenme Süreleri – Şoförün El Kitabı

Bir SRC sınıfında en çok soru gelen konu hangisidir diye sorsak, cevabı tahmin edersiniz: süreler. Aday derste “dört buçuk saat” cümlesini duyar, sonra sahaya çıkınca patronundan başka bir şey duyar ve ikisi arasında sıkışır. Oysa süreler yorum meselesi değil, yazılı kural.

Aşağıda bu kuralları yönetmelik metnine sadık kalarak topladık. Bir uyarı ile başlayalım: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 49 uncu maddesi 12/2/2026 tarihli değişiklikle yeniden yazıldı ve taşıt kullanma, mola ve dinlenme sürelerinin ayrıntısını yönetmeliğe bıraktı. Kanun ayrıca bu konuların İçişleri Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca müştereken çıkarılacak bir yönetmelikle belirleneceğini söylüyor. Bu yüzden aşağıdaki süreleri okurken güncel yönetmelik metnini mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edin.

Kurallar kimin için geçerli?

Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 98 inci maddesi kapsamı şöyle çiziyor: ticari amaçla yük taşımacılığı yapan ve azami ağırlığı üç buçuk tonu geçen araçların şoförleri ile ticari amaçla yolcu taşımacılığı yapan ve taşıma kapasitesi şoförü dâhil dokuz kişiyi geçen araçların şoförleri. Yani konu yalnızca uzun yol tırlarını değil, çok sayıda ticari aracı ilgilendiriyor.

Sürüş süreleri, mola ve dinlenme

• Yirmi dört saatlik herhangi bir süre içinde toplam dokuz saatten fazla araç sürmek yasak.
• Aynı süre içinde devamlı olarak dört buçuk saatten fazla araç sürmek yasak.
• En fazla altı günlük araç kullanma süresinden sonra bir günlük hafta tatili kullanmak zorunlu ve hafta tatili en az yirmi dört saat.
• Düzenli seferler dışındaki uluslararası yolcu taşımacılığında şoförler on iki gün araç kullanabiliyor, ardından iki günlük hafta tatili kullanmak zorundalar.
• Birleşik iki hafta içinde toplam araç kullanma süresi doksan saati aşamıyor.

Mola

Sürekli dört buçuk saatlik araç kullanma süresi sonunda, şoför istirahata çekilmiyorsa en az kırk beş dakika mola almak zorunda. Bu mola, dört buçuk saatlik sürüşün içinde en az on beşer dakikalık bölümler hâlinde de kullanılabiliyor.

Molanın tanımı da yazılı. Mola süresince şoför başka bir işle meşgul olamaz. Hareket hâlindeki bir araçta, feribotta veya trendeki bekleme süresi ile araç kullanılmadan geçen süre başka iş sayılmaz. Ve en çok karıştırılan nokta: alınan molalar günlük dinlenme süresi olarak sayılmaz.

Günlük dinlenme

Şoförler her yirmi dört saat içerisinde on bir saat kesintisiz dinlenir. Bu süre, biri en az sekiz saat kesintisiz olmak üzere iki veya üç ayrı bölüm hâlinde kullanılabiliyor; o zaman günlük dinlenme bir saat eklenerek on iki saate çıkıyor. On bir saatlik kesintisiz günlük dinlenme, haftada üç defadan fazla olmamak üzere en az dokuz saate indirilebiliyor. Aracın en az iki şoförle kullanılması durumunda ise her otuz saatlik sürede her bir şoför en az sekiz saat kesintisiz dinleniyor.

Günlük dinlenme; yataklı ve yapılışlarında özel dinlenme yeri olan araçlarda, şoförün rahat uyuyabileceği bölümleri bulunan araçlarda, araç park yerinde, garajda veya yerleşim yerleri dışındaki karayollarında platform dışında park edilip gerekli tedbirler alınarak geçirilebiliyor.

Feribot ya da trenle taşınma hâlinde günlük dinlenme bir kez kesintiye uğrayabiliyor. İki bölüm arasındaki süre mümkün olduğunca kısa olmalı ve gümrük işlemleri dâhil gemiye binmeden önce veya indikten sonra bir saati aşamıyor. Bu şekilde kesintiye uğrayan dinlenme süresi iki saat uzatılıyor.

Şoförün ve işletenin yazılı yükümlülükleri

Yönetmelik yükümlülükleri ikiye ayırıyor. Araç işletenleri; otobüs, kamyon ve çekicilerinde takograf cihazı bulundurmak ve bunların çalışır durumda olmasını sağlamak, araçlara ait takograf kayıtlarını kayıt tarihinden itibaren bir ay süreyle araçlarda ve beş yıl süreyle işyerlerinde saklamak, trafiğe çıkardıkları taşıtların cins ve plakalarını, şoförlerin kim olduğunu, çıkış yer, gün ve saati ile gidilecek yeri kaydeden bir defter veya liste tutmak zorunda. Ayrıca şoförlerin çalışma sürelerini izlemek, kural ihlalini alışkanlık hâline getirenleri eğitmek ve şehirlerarası taşımada güzergâhı dikkate alarak yedek şoför bulundurmak da işletenin yükümlülüğü.

Şoför tarafında üç madde var: mesleki yeterlilik belgesi alarak araç sürmek, zorunlu olduğu hâlde takografı bulunmayan ya da takografı çalışmayan taşıtları trafiğe çıkarmamak, araçlara ait takograf kayıtlarını bir ay süreyle araçta saklamak.

İhlalin bedeli nasıl hesaplanıyor?

2918 sayılı Kanun’un 49 uncu maddesi cezaları kademeli kurguluyor. Günlük sürekli taşıt kullanma süresinin aşılması, günlük toplam sürenin aşılması, haftalık veya birleşik iki haftalık sürenin aşılması ile günlük ve haftalık dinlenme sürelerinin ihlali ayrı ayrı sayılıyor ve aşım miktarı büyüdükçe ceza tutarı artıyor. Sürücünün aynı zamanda işleten olması durumunda cezalar iki kat uygulanıyor. Sürücü işleten değilse, sorumluluklarını yerine getirmeyen işletene de tescil plakası üzerinden iki kat ceza uygulanıyor.

Ceza tutarlarını burada yazmıyoruz; bunlar her yıl güncellendiği için güncel tutarları resmî kaynaktan teyit edin. Asıl mesaj şu: ceza tek bir kişide kalmıyor, filo sahibine de dönüyor.

Takograf kartı tarafındaki yaptırım

Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 35 inci maddesi, şoförlerin ve onları çalıştıran yetki belgesi sahiplerinin çalışma ve dinlenme süreleri bakımından uluslararası anlaşma ile 2918 sayılı Kanun ve Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine uymak zorunda olduğunu söylüyor. Aynı madde iki somut yaptırım getiriyor.

• Takograf sürücü kartı kullanma zorunluluğu bulunan taşıtları sürenlerin, sürüş sırasında başkasına ait veya geçersiz kart kullandığının ya da kartsız araç kullandığının tespiti hâlinde, taşıtın kayıtlı olduğu yetki belgesi sahibine her ihlal için yetmiş beş uyarma veriliyor.
• Takograf kullanması zorunlu taşıtların cihaz veya tertibatlarında manipülasyon düzeneği tespit edilmesi hâlinde de yetki belgesi sahibine yetmiş beş uyarma veriliyor.

Uyarmalar birikince yetki belgesinin kendisi risk altına giriyor. Sahada “bir kerelik” diye başlayan uygulamanın firmaya faturası bu yüzden sanılandan ağır.

Denetim nerede ve nasıl yapılıyor?

Sürelerin denetimi yalnızca yol kenarında yapılmıyor. Karayolları Trafik Yönetmeliği, kontrollerin bir bölümünün yol kenarında, bir bölümünün ise işverenin müştemilatında yapılacağını söylüyor. Yol kenarındaki kontrolde günlük araç kullanma süreleri, molalar, haftalık ve günlük dinlenme süreleri, kayıtlarda düzensizlik belirtileri, önceki kayıtlar ve takograf cihazının doğru çalışıp çalışmadığı inceleniyor.

İşyerinde yapılan kontrolde ise haftalık dinlenme süreleri ve bu süreler arasındaki araç kullanma süreleri, iki haftalık araç kullanma süre sınırlaması, indirilen günlük veya haftalık dinlenme sürelerinin telafi edilip edilmediği, kayıt belgelerinin kullanılıp kullanılmadığı ve şoförün çalışma saatlerinin organize edilip edilmediği kontrol ediliyor. Yetkili makamların talebi üzerine gerekli dokümanların teslim edilmesiyle yapılan kontroller de müştemilatta yapılmış sayılıyor.

2918 sayılı Kanun ayrıca trafik zabıtasının takograf kayıtlarını, kayıtların aktarıldığı veri tabanı üzerinden de denetleyebileceğini ve tespit edilen ihlaller hakkında idari para cezası uygulayabileceğini söylüyor. Kanun, işyerinde saklanması gereken takograf kayıtlarının çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin denetiminin, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından oluşturulan veri tabanı kullanılarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı veya bağlı ve ilgili kuruluşlarınca yapılabileceğini de düzenliyor.

Cihaza müdahale ayrı bir başlık

2918 sayılı Kanun’un 31 inci maddesi, kapsamdaki araçlardaki takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcılara müdahalede bulunarak yanlış veri üretecek duruma getirmeyi ve bu durumdaki cihazları kullanmayı açıkça yasaklıyor. Aynı maddede Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenenler dışındaki cihazların kullanılması da yasak.

Müdahale, süre ihlalinden ayrı ve daha ağır bir başlık olarak ele alınıyor; maddede bu fıkraya uymayanlar için hem idari para cezası hem sürücü belgesinin belirli süreyle geri alınması düzenlenmiş durumda. Karayolu Taşıma Yönetmeliği tarafında ise manipülasyon düzeneği tespitinde yetki belgesi sahibine uyarma veriliyor. Yani cihaza dokunmak, sürücüyle işleteni aynı anda etkileyen bir karar.

Uluslararası taşımada hangi kural geçerli?

Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin 35 inci maddesi, şoförlerin ve onları çalıştıran yetki belgesi sahiplerinin çalışma ve dinlenme süreleri bakımından, katılmamız uygun bulunan Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması ile 2918 sayılı Kanun ve Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine uymak zorunda olduğunu söylüyor. Uluslararası sefere çıkan bir şoför için bu, tek bir metne bakmanın yetmediği anlamına geliyor.

Kursta bu konuyu nasıl anlatmalı?

Süreleri ezberletmek yerine bir vardiya senaryosu üzerinden anlatmak işe yarıyor. Örneğin bir aday düşünün: sabah altıda yola çıkıyor, on buçukta dört buçuk saati doluyor, kırk beş dakika mola veriyor, öğleden sonra dört buçuk saat daha sürüyor ve günlük toplam dokuz saate ulaşıyor. Sonrasında on bir saatlik kesintisiz dinlenmeye geçmesi gerekiyor. Bu akışı tahtaya bir zaman çizgisi olarak çizdiğinizde aday konuyu bir daha unutmuyor.

Aynı senaryoyu web sitenizde de yazılı olarak yayınlayın. “SRC sürüş süreleri kaç saat” sorusu, adayın kursa gelmeden önce en çok arattığı sorulardan biri. Sürücü Medya olarak SRC ve ODY/ÜDY kurslarının bu tür içeriklerini kurguluyoruz; yaklaşımımızı SRC kursu SEO ve SRC kursu web sitesi sayfalarında anlattık. Konuyu birlikte planlamak isterseniz talep formunu doldurmanız yeterli.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Süreler ve yaptırımlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir; işlem yapmadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden yürürlükteki metni kontrol edin.