TIR karnesi, TIR Sözleşmesi kapsamındaki uluslararası karayolu taşımasında eşyanın gümrük vergilerini teminat altına alan ve gümrük beyannamesi işlevi gören belgedir. Türkiye’de kefil kuruluş Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğidir; karneyi firmalar bağlı oldukları oda aracılığıyla alır. Karne tek bir yolculuk için geçerlidir. Yerli taşıyıcıya verilen karnenin süresi veriliş tarihinden itibaren 120 gündür, süre uzatılamaz. Karneyi şoför değil firma alır; şoförün işi karneyi yol boyunca gümrük idarelerine doğru biçimde ibraz etmektir.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
“TIR” kelimesi günlük dilde çekici ve yarı römorktan oluşan aracın adı gibi kullanılır. Aslında bir gümrük transit sisteminin adıdır. Aracın arkasındaki mavi zeminli TIR plakası da o seferin bu sistem içinde yapıldığını gösterir. SRC kursunda uluslararası eşya taşımacılığı eğitimi alan adayın, ilk seferinden önce karnenin mantığını bilmesi gerekir.
TIR karnesi ne işe yarar?
Bir yük, varış ülkesine gidene kadar birkaç ülkenin gümrüğünden geçer. Her ülke, kendi topraklarından geçen eşyanın vergisini güvence altına almak ister. TIR sistemi bu güvenceyi tek bir belgeyle sağlar. Karne, geçilen ülkelerde doğabilecek gümrük yükümlülüklerini teminat altına alır ve gümrük beyannamesi işlevi görür. Böylece mühürlü araç, her sınırda yük boşaltılıp sayılmadan yoluna devam edebilir.
Karneleri Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Birliği basar ve her ülkedeki kefil kuruluş aracılığıyla taşıyıcılara ulaştırır. Türkiye’de kefil kuruluş Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğidir.
TIR karnesini kim alır, şoförün sorumluluğu nedir?
Karneyi şoför almaz. Karne hamili, karneyi alan ve eşyayı TIR rejimine tabi tutma isteğini beyan eden firmadır. Bir firmanın karne kullanabilmesi için şu adımlar gerekir.
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından uluslararası eşya taşımacılığına uygun yetki belgesi almış olmak. Hangi belgenin geçerli olduğunu C2 ve L2 yazısında anlattık.
- Kefil kuruluşa üye olmak ve TIR Sözleşmesi’ndeki şartlara göre TIR sistemine kabul edilmek. Başvuru, firmanın bağlı olduğu ticaret odası aracılığıyla yapılır.
- Taşıtın TIR Sözleşmesi’ne uygun imal edildiğini gösteren taşıt onay belgesine sahip olmak. Bu belge yetkili gümrük idarelerince düzenlenir ve iki yıl geçerlidir; çekiciler ile ağır ya da havaleli eşya taşıyan taşıtlar için aranmaz.
Şoför karne hamili değildir, ama karnenin sahadaki taşıyıcısıdır. Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre karne hamili, çalışanlarının ve taşımada yararlandığı kişilerin kusur ve eylemlerinden kendisi yapmış gibi sorumludur. Yani şoförün yoldaki bir hatası doğrudan firmaya yazılır.
Karnenin süresi ve kullanım kuralları neler?
| Konu | Kural |
|---|---|
| Yolculuk sayısı | Karne tek bir yolculuk için geçerlidir |
| Geçerlilik süresi | Yerli taşıyıcıya verilen karnede veriliş tarihinden itibaren 120 gün; değiştirilemez, uzatılamaz |
| Süre yolda biterse | Hareket gümrüğünce süresi içinde kabul edilen karne, taşıma bitene kadar geçerli sayılır |
| Yaprak sayısı | Geçilecek ülke sayısına göre az ya da çok yapraklı karne kullanılır |
| Yükleme ve boşaltma | Birden fazla gümrükte yapılabilir; yükleme ve boşaltma yerlerinin toplamı dördü geçemez |
| Ağır ya da havaleli eşya | Kapağında bu ibareyi taşıyan ayrı karne kullanılır; ayrıca özel yük taşıma izin belgesi gerekir |
| Geri dönen eşya | Yurt dışına gönderilen eşya geri dönerse aynı karneyle yeniden giriş yapılamaz |
| İade | Sefer bitince karne, firmanın bağlı olduğu odaya iade edilir |
Süresi dolmuş karne gümrük idarelerince kabul edilmez. Bu yüzden karnenin veriliş tarihi ile seferin planlanan çıkış tarihi arasındaki boşluğa şoförün de dikkat etmesi gerekir.
Yolda şoför nelere dikkat etmeli?
- Karnedeki eşya tanımı ile araçtaki yükün ve diğer taşıma belgelerinin uyumlu olduğunu çıkıştan önce kontrol edin. Tanım belirsizse fatura eklenmesi istenir.
- Gümrük mührüne dokunmayın; mühürle ilgili her işlem gümrük idaresinde yapılır.
- Gümrüğün belirlediği güzergâh süresine uyun. Süre aşılırsa ceza uygulanır ve taşıt fiziki kontrole alınır; belgelenebilen haklı nedenlerde ceza uygulanmaz.
- Kaza, arıza ya da mühür hasarı olursa en yakın gümrük idaresine başvurun ve firmanıza haber verin.
- Feribot ya da tren kullanılan seferlerde karne işlemi karayolu bölümünün yeniden başladığı ilk gümrükte devam eder; evrakı o noktaya göre hazır tutun.
- Sefer bitince karneyi firmaya eksiksiz teslim edin. Zamanında iade edilmeyen karne, firmanın yeni karne almasını engelleyebilir.
TIR karnesi gümrük tarafını çözer; geçilen ülkenin yolunu kullanma izni ayrı bir konudur ve geçiş belgesiyle sağlanır. Şoförün kendi belgeleri için de tır şoförü olmak için gereken ehliyet ve SRC yazısına bakabilirsiniz.
Kurs sahipleri için not
Uluslararası eşya taşımacılığı eğitimi veren SRC kursları için TIR karnesi, adayın en çok merak ettiği başlıklardan biridir. Sitenizde bu konuyu “karneyi firma alır, şoför doğru kullanır” ayrımıyla anlatan kısa bir sayfa, hem adayın hem de filo sahibinin sorusunu cevaplar. Karne ücreti, teminat tutarı gibi rakamları yazmayın; bunlar değişir ve kursun konusu değildir. Google İşletme Profili’nde soru cevap bölümüne “Kursunuzda TIR sistemi anlatılıyor mu” sorusunu ekleyip ruhsatınızdaki programa göre cevaplayabilirsiniz. Program sayfalarının kurgusu için SRC kursu web sitesi sayfamıza bakın.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Kurumun yetkisini nasıl kontrol ederim? Ayrıntıları göster
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.
kaynak olarak ekleyin