Geçiş belgesi, ikili ve çok taraflı anlaşmalar gereğince yabancı ülkelerden ya da uluslararası örgütlerden temin edilen ve uluslararası taşımalarda kullanılan izin belgesidir; elektronik olarak da düzenlenebilir. Türkiye’de ikili anlaşmalarla temin edilen belgelerin dağıtımını, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile yapılan protokol gereğince Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği yürütür. Belgeyi şoför değil, uluslararası taşıma yetkisi olan firma taşıtı için alır. Belgeler ülke kotalarına bağlıdır ve hangi ülkede hangi belgenin geçerli olduğu yıldan yıla değişebilir.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Uluslararası sefere çıkan şoförün çantasında iki ayrı belge grubu bulunur. Biri yükle ilgilidir, öteki taşıtın o ülkenin yolunu kullanma izniyle. Şoförler arasında “dozvola” diye anılan geçiş belgesi ikinci gruptadır. SRC kursunda uluslararası taşımacılık eğitimi alan adayın, bu belgenin neyi izne bağladığını bilmesi gerekir.
Geçiş belgesi neyi izne bağlar?
Bir ülkenin taşıtı, başka bir ülkenin karayolunda ticari taşıma yapmak için o ülkenin iznine ihtiyaç duyar. Ülkeler bu izni çoğunlukla karşılıklı anlaşmalarla ve belirli sayıda belgeyle verir. Karayolu Taşıma Yönetmeliği geçiş belgesini, ikili ve çok taraflı anlaşmalar gereğince yabancı ülkelerden ya da uluslararası örgütlerden temin edilen ve uluslararası taşımalarda kullanılan izin belgesi olarak tanımlar. Belge elektronik olarak da düzenlenebilir.
Geçiş belgesi gümrük belgesi değildir. Eşyanın gümrük tarafını TIR karnesi çözer; geçiş belgesi taşıtın o ülkeye girmesine, oradan çıkmasına ya da o ülkeden geçmesine izin verir.
İkili, transit ve üçüncü ülke taşıması ne demek?
Hangi belgenin gerektiği, yapılan taşımanın türüne bağlıdır. Yönetmelikteki tanımlar şöyledir.
| Taşıma türü | Tanım | Örnek kurgu |
|---|---|---|
| İkili taşıma | Anlaşmaya taraf iki ülkenin taşıtlarının bu iki ülke arasında yaptığı taşıma | Türk plakalı taşıtın Türkiye’den yükleyip karşı ülkede boşaltması |
| Transit taşıma | Bir ülkede başlayıp başka bir ülkede biten taşımada, aradaki ülkeler üzerinden yapılan geçiş | Taşıtın yol üstündeki ülkede yükleme ve boşaltma yapmadan geçmesi |
| Üçüncü ülke taşıması | Yükleme ve boşaltma yerlerinin, taşıtın ait olduğu ülke dışındaki ülkeler olduğu taşıma | Türk plakalı taşıtın bir yabancı ülkeden yükleyip başka bir yabancı ülkede boşaltması |
Bakanlık duyurularında belgeler de bu ayrıma göre anılır: ikili, transit, üçüncü ülke ve dönüş yükü belgeleri gibi. Bir ülkede ikili belge yeterliyken yol üstündeki başka bir ülke için transit belge gerekebilir. Hangi ülkenin hangi belgeyi istediği anlaşmaya göre değişir; bazı ülkelerle belgeden muafiyet de olabilir.
Geçiş belgesini kim dağıtır, kim alır?
- İkili anlaşmalar gereği yabancı ülkelerden temin edilen belgelerin dağıtımını, Bakanlıkla yapılan protokol uyarınca Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği yürütür. Dağıtım, Bakanlığın belirlediği dağıtım esaslarına göre ve bir otomasyon sistemi üzerinden yapılır.
- Belgeler odalara bağlı dağıtım bürolarından alınır. Firmalar, taşıtlarına tahsis edilen belgeleri ve bürolardaki belge durumunu bu sistemden izleyebilir.
- Belgeyi şoför değil, uluslararası taşımacılık alanında yetki belgesi olan firma taşıtı için alır.
- Çok taraflı düzen içinde UBAK izin belgesi de vardır. Bu belge için başvuruyu firmalar yapar, tahsis Bakanlığın duyurduğu ölçütlere göre puanlamayla belirlenir.
Belgeler ülke kotalarına bağlıdır. Bakanlık her yıl o yılın belgelerinin hangi tarihten itibaren dağıtılacağını ve kotası biten ülkelerde ne yapılacağını duyurur. Bu yüzden “şu ülkeye belge var mı” sorusunun cevabı sefer tarihine göre değişir. Yönetmelik ayrıca, oto taşıma ve özel donanımlı taşıtlar dışında, taşıma kapasitesi 10 tondan az olan taşıtlara geçiş belgesi tahsis edilmeyeceğini söyler.
Şoför seferde nelere dikkat etmeli?
- Çıkıştan önce güzergâhtaki her ülke için gereken belgenin taşıtta olduğunu firmayla birlikte kontrol edin. Giriş, transit ve dönüş için ayrı belgeler gerekebilir.
- Belgenin taşıma türüne uygun olduğuna bakın. İkili belgeyle üçüncü ülke taşıması yapılmaz.
- Belgede firma ve plaka bilgisi yer alıyorsa taşıtla uyuştuğunu kontrol edin. Belgenin nasıl doldurulacağını çıkıştan önce firmanızdan öğrenin.
- Kâğıt belgenin aslını taşıtta bulundurun. Elektronik belgede doğrulamanın yapılabildiğinden emin olun.
- Kullanılan belgeyi sefer dönüşünde firmaya teslim edin; kayıt ve iade işlemlerini firma yürütür.
Yabancı plakalı taşıtlar Türkiye’de hangi belgeyle taşıma yapar?
Kural karşılıklıdır. Yönetmeliğe göre yabancı plakalı taşıtlar, Türkiye’ye, Türkiye’den ya da Türkiye üzerinden taşıma yaparken taşımaya uygun geçiş belgesini taşıtta bulundurur; belge yerine geçmek üzere düzenlenen özel izin belgesi de kullanılabilir. Bu taşıtlar Türkiye içinde iki nokta arasında taşıma yapamaz. Uygun belgesi olmayan yabancı taşıt, yeni belge ibraz etmeden ya da geçiş ücretini ödemeden sınırdan çıkamaz. Ambulans, cenaze, itfaiye ve arıza ya da kaza durumundaki taşımalar gibi bazı hâllerde belge aranmaz. Türk taşıtlarının yurt dışında karşılaştığı kuralların mantığı da budur.
Kurs sahipleri için not
Geçiş belgesi firmaların işidir, ama sınırda belgeyi uzatan kişi şoför olduğu için SRC kursu adayları bu konuyu sık sorar. Sitenizde TIR karnesi ile geçiş belgesinin farkını iki satırlık bir tabloyla gösterin; adayların en çok karıştırdığı nokta budur. Ülke ülke belge durumu, kota ve ücret bilgisi yazmayın; bunlar yıl içinde değişir ve yanlış bilgi adayı zor durumda bırakır. Kursunuzun yalnızca ruhsatındaki eğitimi verdiğini, belge tahsisinin kursla ilgisi olmadığını belirtin. Uluslararası taşımacılık adaylarına yönelik sayfa kurgusu için SRC kursu web sitesi sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Kurumun yetkisini nasıl kontrol ederim? Ayrıntıları göster
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.
kaynak olarak ekleyin