Özel Güvenlik Görevlisi Nasıl Olunur? Kanundaki Şartlar

Kayıt masasına gelen adayın ilk sorusu neredeyse hep aynı oluyor: “Ben bu işi yapabilir miyim?” Cevabın tamamı tek bir yerde duruyor aslında. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun’un 10 uncu maddesi, özel güvenlik görevlisinde aranan şartları madde madde sayar. İnternette dolaşan “şu da isteniyormuş” türü eklemelerin çoğunun kanun metninde karşılığı yok.

Aşağıda yalnızca kanunda ve uygulama yönetmeliğinde yazılı olanı aktardık. Şartlar zaman zaman değiştiği için, kesin bir adım atmadan önce metnin güncel hâlini mevzuat.gov.tr üzerinden ya da başvuracağınız valilikten teyit etmenizi öneriyoruz.

Şartların tamamı tek maddede toplanmış

Kanun koyucu bu işi dağıtmamış. Vatandaşlık, yaş, öğrenim, adli sicil, sağlık, eğitim ve güvenlik soruşturması başlıklarının hepsi 10 uncu maddede sıralanmış durumda. Bir aday bu başlıklardan herhangi birini taşımıyorsa çalışma izni verilmiyor; şartlardan biri sonradan kaybedilirse kimlik kartı iptal ediliyor.

Şöyle düşünün, temel eğitimi tamamlamak tek başına yeterli değil. Eğitim sertifikası, zincirin yalnızca bir halkası. Diğer halkalar da yerine oturduğunda valilik çalışma iznini veriyor.

Vatandaşlık ve yaş başlığında iki şart net biçimde yazılmış. Aday Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olacak ve 18 yaşını doldurmuş olacak. Kanun bir üst yaş sınırı koymuyor. Sahada sık karşılaştığımız “kırk yaşından sonra olmaz” söylentisinin kanun metninde bir dayanağı bulunmuyor; belirleyici olan sağlık şartlarını taşımaya devam etmek.

Öğrenim şartı silahlı ve silahsızda ayrışıyor

Burası adayların en çok karıştırdığı yer. Silahsız olarak görev yapacaklar için en az sekiz yıllık ilköğretim veya ortaokul mezunu olmak yeterli. Silahlı olarak görev yapacaklar içinse en az lise veya dengi okul mezunu olmak aranıyor.

Bu ayrım pratikte şu anlama geliyor. Ortaokul mezunu bir aday silahsız kimlik kartıyla çalışabilir, ancak silahlı göreve geçmek istediğinde önce öğrenim şartını tamamlamak zorunda kalır. Tersi de geçerli: lise mezunu bir aday silahsız eğitimle başlayıp sonradan silah bilgisi ve atış kısmını tamamlayarak silahlı kimliğe geçebilir.

Karar vermeden önce çalışmayı düşündüğünüz alanı da hesaba katın. Kanunun 8 inci maddesi eğitim ve öğretim kurumlarında, sağlık tesislerinde, talih oyunları işletmelerinde ve içkili yerlerde silahlı özel güvenlik görevlisi çalıştırılmasına izin vermiyor. Özel güvenlik görevlileri ayrıca özel toplantılarda, spor müsabakalarında, sahne gösterilerinde ve benzeri etkinliklerde silahlı olarak görev yapamıyor. Yani bir hastanede ya da okulda çalışmayı planlıyorsanız silahlı kimliğin size pratikte bir avantaj sağlamayacağını baştan bilin. Hangi hizmet için ne miktarda ve özellikte ateşli silah bulundurulabileceğini ise il özel güvenlik komisyonu belirliyor.

Adli sicil – yalnızca kanunda sayılan hâller

Adli sicil başlığında kanun oldukça ayrıntılı. Türk Ceza Kanunu’nun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile şu hâller engel sayılıyor.

• Kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmak.
• Affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, özel hayata ve hayatın gizli alanına ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık ve fuhuş suçlarından mahkûm olmak ya da bu suçlardan hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmiş olmak.
• Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, özel hayata ve hayatın gizli alanına, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarından dolayı hakkında devam etmekte olan bir kovuşturma bulunmak.

Listenin dışında kalan bir sicil kaydı otomatik olarak engel değildir. Yine de tereddüt varsa, kursa ücret yatırmadan önce e-Devlet üzerinden adli sicil kaydınızı alıp başvuracağınız il emniyet müdürlüğünün özel güvenlik şubesine sormak en sağlıklısı. Bu konuda kimse size “sorun olmaz” diyemez; değerlendirmeyi yapan merci valiliktir.

Sağlık şartı ve güvenlik soruşturması

Kanun sağlık şartını “görevin yapılmasına engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı ile engelli bulunmamak” şeklinde yazmış. Ayrıntılar ayrı bir yönetmelikle belirleniyor ve uygulamada adaydan “özel güvenlik görevlisi olur” ibareli sağlık raporu isteniyor. Bu rapor ile öğrenim durumunu gösterir belge, temel eğitim başlamadan önce isteniyor. Raporu eğitimin ortasında almaya kalkmak, hem kurumu hem adayı zor durumda bırakıyor; sıralamayı bozmamak en sağlıklısı.

Sağlık şartı bir kereye mahsus da değil. Özel güvenlik görevlisi istihdam edenler, personelin fiziki yeterliliğinin görev süresince sürmesini sağlamakla yükümlü. Yani rapor, göreve giriş için alınan bir evrak olmaktan öte, çalışma boyunca korunması gereken bir durumu gösteriyor.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ise valilikçe yapılıyor ve kanuna göre bir ay içinde tamamlanıyor. Soruşturma eğitim devam ederken de başlatılabiliyor; bu durumda başvuru sırasında temel eğitim sertifikası istenmiyor. Sonucu olumlu olan adaylara, temel eğitimi başarıyla bitirmiş olmak şartıyla çalışma izni veriliyor. Soruşturma her kimlik verilmesinde ya da ihtiyaç duyulduğunda yenileniyor, dolayısıyla beş yıllık yenileme döngüsünün de bir parçası.

Temel eğitim ve sınav

Kanunun 14 üncü maddesi temel eğitimi teorik eğitim, pratik eğitim ve silah eğitiminden oluşan bir bütün olarak tanımlıyor ve yüz yirmi ders saatinden az olamayacağını söylüyor. Silah taşımayacak adaylar için silah ve atış eğitimi zorunlu değil; bu görevlilerin temel eğitimi yüz saatten aşağı olmayacak biçimde düzenleniyor.

Eğitimin ardından merkezi sınav komisyonunca hazırlanan sorularla illerde yazılı sınav yapılıyor, silahlı adaylar ayrıca uygulamalı atış sınavına giriyor. Yazılı sınavın her kısmı ile uygulamalı sınav ayrı ayrı yüz puan üzerinden değerlendiriliyor ve başarı için en az altmış puan aranıyor. Sürecin tamamını temel eğitim ve yenileme eğitimi yazımızda anlattık.

Eğitimin bir de görünmeyen tarafı var. Programa devam zorunlu; bir dersin dörtte birinden fazlasına katılmayan kursiyer o dersi tamamlamamış sayılıyor. Vardiyalı çalışan adayların en çok tökezlediği yer burası. Kayıt olmadan önce kurs takvimini kendi çalışma çizelgenizle yan yana koyup bakmakta fayda var.

Kimler temel eğitim şartından muaf?

Kanun iki grubu ayrı tutuyor. Yükseköğretim kurumlarının güvenlikle ilgili fakülte ve meslek yüksekokullarından mezun olanlar ile fakülte veya meslek yüksekokullarının güvenlikle ilgili bölümlerinden mezun olanlarda, silah eğitimi dışında temel eğitim şartı aranmıyor. Genel kolluk kuvvetlerinden ve Millî İstihbarat Teşkilatından emekli olanlar ile en az beş yıl bu görevlerde çalıştıktan sonra kendi istekleriyle ayrılmış olanlarda ise hem temel eğitim şartı hem de öğrenim şartı aranmıyor.

Kimlik kartı olmadan yetki kullanılamaz

Şartlar tamamlandığında valilik özel güvenlik görevlisi kimlik kartını düzenliyor. Kartta görevlinin adı ve soyadı ile silahlı mı silahsız mı olduğu yazıyor. Kart, görev alanı ve süresi içinde herkesin görebileceği şekilde yakaya takılıyor. Üzerinde kimlik kartı olmayan bir görevli, kanunun 7 nci maddesinde sayılan yetkileri kullanamıyor. Kartın yenilenmesi, kaybolması ve iptali konularını ayrı bir yazıda ele aldık.

Yetkilerin kapsamını da baştan bilmek iyi olur, çünkü adayların bir kısmı işin sınırlarını yanlış hayal ederek geliyor. Kanun; duyarlı kapıdan geçirme, dedektörle üst arama, eşyaları X-ray cihazından geçirme, kanunda sayılan yerlerde kimlik sorma, belirli hâllerde yakalama, suç teşkil eden ya da tehlike doğurabilecek eşyayı emanete alma, olay yerini ve delilleri koruma ve zor kullanma yetkilerini sayıyor. İfade almak, parmak izi almak, kimlik tespiti yapmak ve olay yeri incelemesi yürütmek genel kolluğun işi. Yakalanan kişi ve emanete alınan eşya derhal genel kolluğa teslim ediliyor.

Temel eğitimi yalnızca İçişleri Bakanlığından faaliyet izni almış özel eğitim kurumları verebiliyor. Bir kursun izinli olup olmadığını doğrulamadan kayıt yaptırmayın. İzinli kurumların listesi ve sınav duyuruları Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Güvenlik Denetleme Başkanlığı sayfasından takip edilebiliyor. Kayıt sırasında eğitimin hangi tarihlerde yapılacağını, silah eğitiminin hangi poligonda verileceğini ve sınav başvurusunun nasıl yürüyeceğini yazılı olarak istemek de sonradan çıkabilecek tartışmaları önlüyor.

Bu tarafta biz eğitim vermiyoruz. Sürücü Medya, 2013’ten beri sürücü kursları, SRC ve iş makinesi kursları, psikoteknik merkezleri ve özel güvenlik eğitim kurumları için dijital tarafta çalışıyor. Kurum sahibiyseniz ve adayların sizi aradıklarında bulamadığını düşünüyorsanız, özel güvenlik kursu web sitesi kurgusuna bakabilir ya da bölgenizin mevcut durumu için ücretsiz analiz talep edebilirsiniz. Aday tarafındaysanız, sınav hazırlığına çıkmış soruları çözerek başlamak iyi bir fikir.