Nakliye Firmasının Belge Haritası – SRC, ODY, ÜDY, Kart

Bir nakliye firmasının dosya dolabını açtığınızda genellikle aynı manzarayla karşılaşırsınız. Yetki belgesi var, taşıt kartları var, şoförlerin SRC belgesi fotokopileri var ama hangisinin ne zaman biteceğini bilen kimse yok. Belgeler tek tek doğrudur, sistem olarak eksiktir.

Bu yazı o sistemi kurmak için yazıldı. Aşağıdaki haritada her satır, önceki yazılarda ayrıntısıyla anlattığımız bir kurala dayanıyor; ilgili yere bağlantı verdik.

Belge haritası üç katmandan oluşuyor

Firma katmanı

Karayolu Taşıma Yönetmeliği, kapsamdaki faaliyetlerde bulunacakların faaliyetlerine uygun yetki belgesini Bakanlıktan almasını zorunlu kılıyor. Verilen ve yenilenen yetki belgelerinin süresi beş yıl. Belge üzerindeki tüm uyarmalar kaldırılmadan ve şartlar sağlanmadan yenileme yapılmıyor.

Belge türüne göre ÜDY ve ODY yükümlülüğü ise ilk yetki belgesinin alındığı tarihten itibaren altı ay içinde yerine getiriliyor ve faaliyet süresince korunuyor. İstihdam edilen belge sahibi kişinin çalışan olduğuna dair Sosyal Güvenlik Kurumundan alınmış belge de aranıyor. Bu başlığın ayrıntısını ODY ve ÜDY yükümlülüğünü anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Ücret tarafı da bir şart olarak sayılıyor; yetki belgesi ücretini veya yenileme ücretini ödemiş olmak, belge almanın koşulları arasında. Tahakkuk ile tahsil arasındaki farkı ve ödemelerin nereye yapıldığını ücret ve tahakkuk yazısında anlattık.

Taşıt katmanı

Her taşıt, yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydediliyor ve taşıt kartı düzenleniyor. Takograf tarafında ise 2918 sayılı Kanun kapsamı belirliyor: yük taşımada kullanılan ve azami yüklü ağırlığı üç bin beş yüz kilogramdan fazla olan motorlu taşıtlar ile ilgili mevzuat kapsamındaki yolcu taşımacılığında kullanılan ve şoförü dâhil oturma yeri on yediden fazla olan motorlu taşıtlarda takograf bulundurulması, kullanılır durumda olması ve kullanılması zorunlu.

Kayıt saklama da bu katmanın parçası. Araç işletenleri takograf kayıtlarını kayıt tarihinden itibaren bir ay süreyle araçlarda, beş yıl süreyle işyerlerinde saklıyor. Bir ayı aşan veriyi araçtan indirmenin yolu şirket kartından geçiyor; kart türlerinin farkını şoför kartı yazısında tablo hâlinde verdik.

Sürücü katmanı

Şoför tarafında dört kalem var ve dördü birbirini tamamlıyor.

1. Sürücü belgesi. Yaptığı işe uygun sınıfta olmalı. 2918 sayılı Kanun, uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücülerin sürücü belgesinin iptal edileceğini ve yeniden belge alabilmek için kursa devam edip sınavda başarılı olmak, belirli bir süre geçmiş olmak, idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması, psiko-teknik değerlendirmeden geçmek ve resmî sağlık kurumundan rapor almak gerektiğini düzenliyor.
2. SRC mesleki yeterlilik belgesi. Taşımacılık türüne uygun olmalı; SRC1 uluslararası yolcu, SRC2 yurt içi yolcu, SRC3 uluslararası eşya ve kargo, SRC4 yurt içi eşya ve kargo taşımacılığına karşılık geliyor. Belge engeli doğuran suçları madde numaralarıyla listelediğimiz yazıda bulabilirsiniz.
3. Takograf sürücü kartı. Kart zorunluluğu olan taşıtlarda şart. Başkasına ait ya da geçersiz kart kullanımı hem sürücüyü hem firmayı etkiliyor.
4. Sağlık raporu. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, şoförlerin şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psiko-teknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren raporu yetkili sağlık kuruluşlarından beş yılda bir almasını şart koşuyor.

Yaşla ilgili iki kural

Mesleki yeterlilik mevzuatında şoförün yaşına bağlı iki ayrı düzenleme bulunuyor ve karıştırılıyor.

• Altmış altı yaşından gün almış sürücülerin SRC türü belgeleri Bakanlık tarafından geçici olarak geçersiz hâle getiriliyor. Bu sürücüler, ilgili kurumdan alacakları sürücü türü sağlık raporu ile psiko-teknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren raporu Bakanlığa sunarsa belgeleri tekrar geçerli hâle getiriliyor ve başvuru, altmış altı yaşından gün alınacak tarihin doksan gün öncesinden yapılabiliyor.
• Altmış dokuz yaşından gün almış olmak ise belge iptali sebebi olarak sayılıyor. Ayrıca altmış altı yaşından gün almış kişilere ilk defa SRC türü mesleki yeterlilik belgesi düzenlenmiyor.

Sürüş düzeni de bir belge meselesi

Belgeleri tamamlamak yetmiyor; sürüş ve dinlenme düzeninin de kayıt altına alınması gerekiyor. Yirmi dört saatlik sürede toplam dokuz, devamlı dört buçuk saatlik sürüş sınırı, kırk beş dakikalık mola ve on bir saatlik kesintisiz günlük dinlenme kuralları bu düzenin çekirdeği. Ayrıntıları ve denetimin nasıl yapıldığını sürüş ve dinlenme süreleri yazısında bulabilirsiniz.

Kayıt ve belgeler birbirine nasıl bağlanıyor?

Belge haritasını tek tek satırlar olarak değil, zincir olarak düşünmek gerekiyor. Zincirin bir halkası koptuğunda diğerleri de işlevsiz kalıyor ve bu çoğu firmanın geç fark ettiği bir mekanizma.

Şöyle bir örnek kurgulayalım. Bir firma K1 yetki belgesiyle yurt içi eşya taşımacılığı yapıyor. Şoförlerinden birinin sürücü belgesi geri alınıyor. O şoför artık araç kullanamıyor, elindeki SRC4 belgesinin pratik bir karşılığı kalmıyor, aracın seferi düşüyor. Firma yerine hızlıca birini bulmak istiyor ama yeni şoförün takograf sürücü kartı yok ve kart başvurusu bir günde bitmiyor. Tek bir halka, üç günlük bir operasyon kaybına dönüşüyor.

Aynı zincir yönetici tarafında da işliyor. ODY belgesiyle ilişkilendirilmiş kişi işten ayrıldığında yükümlülük düşmüyor; yönetmelik telafi süresi tanıyor ama bu sürenin son bölümünde istihdam edilecek kişinin başka bir yetki belgesi sahibinin çalışanı olmaması gibi ayrıntılar devreye giriyor. Bu ayrıntıyı önceden bilmeyen firma, bulduğu kişinin uygun olmadığını ancak başvuru aşamasında öğreniyor.

Belgeler nerede saklanmalı?

Mevzuat bazı belgeler için saklama yerini ve süresini açıkça yazıyor. Takograf kayıtları kayıt tarihinden itibaren bir ay araçta, beş yıl işyerinde saklanıyor. Araç işletenleri ayrıca trafiğe çıkardıkları taşıtların cins ve plakalarını, şoförlerin kim olduğunu, işe çıkış yer, gün ve saati ile gidilecek yeri kaydettikleri bir defter veya liste tutmakla yükümlü. Şoförler ise araca ait takograf kayıtlarını bir ay süreyle araçta bulunduruyor ve mesleki yeterlilik belgesinin yanlarında olması bekleniyor.

Geri kalan belgeler için bir standart yok ama pratikte işe yarayan bir düzen var: her yetki belgesi için ayrı bir dosya, dosyanın ilk sayfasında bitiş tarihleri tablosu, şoför dosyalarında ise sürücü belgesi, SRC belgesi, sağlık raporu ve kart bilgilerinin tek sayfada toplandığı bir özet. Denetim geldiğinde aranan şey belgenin varlığı kadar, hızla ortaya konabilmesi oluyor.

Tek sayfalık kontrol listesi

1. Hangi yetki belgeleriniz var, her birinin bitiş tarihi ne? Yenileme başvurusu için doksan günlük pencereyi takviminize işlediniz mi?
2. Belgelerinizin üzerinde kaldırılmamış uyarma var mı? Yenileme öncesinde temizlenmesi gerekiyor.
3. Her yetki belgesi için uygun türde ÜDY veya ODY belgesi ilişkilendirilmiş mi, SGK kaydı güncel mi?
4. Ortak ve yöneticilerin mesleki saygınlık durumu kontrol edildi mi?
5. Taşıt belgesindeki her taşıtın taşıt kartı var mı, filodan düşen araçlar güncellendi mi?
6. Takograf zorunluluğu olan araçların cihazları çalışır durumda mı, servis ve kalibrasyon takvimi tutuluyor mu?
7. Şirket kartıyla veri indirme rutini kurulu mu, kayıtlar araçta bir ay, işyerinde beş yıl saklanıyor mu?
8. Her şoförün sürücü belgesi sınıfı, SRC türü ve sağlık raporu tarihi listede mi?
9. Şoförlerin takograf sürücü kartlarının bitiş tarihleri takipte mi, kayıp ve çalıntı hâlinde izlenecek yol yazılı mı?
10. Yeni işe alınan şoför için hangi belgelerin ilk gün kontrol edileceği bir forma bağlandı mı?

Bu listeyi kim kullanmalı?

Listeyi firmanın kendisi kullanabilir ama asıl faydası SRC ve ODY/ÜDY kurslarında. Kursa gelen firma yetkilisinin kafasındaki soru genellikle “hangi kursa kayıt olayım” değil, “benim eksiğim ne”. Bu listeyi bir sayfa olarak sitenizde yayınladığınızda, o soruya cevap veren adres siz oluyorsunuz ve eğitim talebi arkasından geliyor.

Sürücü Medya olarak sürücü kurslarının yanı sıra SRC ve ODY/ÜDY kurslarına da web sitesi, içerik ve görünürlük tarafında hizmet veriyoruz. Yaklaşımımızı SRC kursu web sitesi ve SRC kursu SEO sayfalarında anlattık. Kendi belge haritası sayfanızı kurgulamak isterseniz bize yazın ya da talep formunu doldurun.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Süreler, şartlar ve yaptırımlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir; işlem yapmadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden yürürlükteki metni kontrol edin ve tereddüt hâlinde ilgili kuruma sorun.