Şoför Kartı (Dijital Takograf Kartı) Nedir, Nasıl Alınır?

Sahada şöyle bir tablo var. Şoför SRC belgesini almış, sürücü belgesi tamam, işe başlayacak. Sonra firmanın filo sorumlusu soruyor: “Takograf kartın var mı?” Aday bunu ilk kez duyuyor ve SRC belgesiyle aynı şey sanıyor. Değil. İkisi ayrı belge, ayrı kurum, ayrı başvuru.

Bu karışıklık kurslara her hafta telefon olarak dönüyor. Aşağıda şoför kartını doğrulanabilir kaynaklara dayanarak anlattık; doğrulayamadığımız hiçbir rakamı yazmadık.

Şoför kartı aslında ne?

Şoför kartı, halk arasındaki adıyla dijital ya da sayısal takograf kartı, araçtaki sayısal takograf cihazının sürücüyü tanımasını ve sürüş verisinin o sürücü adına kaydedilmesini sağlayan akıllı karttır. Karayolu Taşıma Yönetmeliği sayısal takograf cihazını, taşımacılık yapan araçlarda kullanılan, araç sürücüsü ve sürüşe ait bilgileri dijital ortamda kaydeden, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından onaylı cihaz olarak tanımlıyor.

Kısacası SRC belgesi mesleğe girişi, şoför kartı ise o mesleği icra ederken kaydın tutulmasını sağlıyor. Biri olmadan diğeri yeterli değil.

Dört kart türü ve ne işe yaradıkları

Bir şoförün ihtiyacı olan kart sürücü kartıdır. Şirket kartı, filosunu yöneten işletmenin verisini indirebilmesi için gereklidir ve ikisi birbirinin yerine geçmez.

Başvuru nereden yapılıyor?

Sayısal takograf kart başvuruları, e-Devlet Kapısı üzerinde Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından sunulan Sayısal Takograf Kart Başvuru Sistemi hizmetiyle ve TOBB bünyesindeki Sayısal Takograf Araştırma ve Uygulama Merkezi üzerinden yürütülüyor. Merkezin sürücü kartı işlemleri ekranında ilk başvuru, yenileme, kayıp, çalıntı, hasar veya arıza hâlinde ikame talebi, başvuru ve kart durumu görüntüleme, kişisel bilgi güncelleme ile dosya ve kargo takibi yapılabiliyor.

Başvuru için e-Devlet girişi gerekiyor. Giriş yöntemleri e-Devlet şifresi, mobil imza, elektronik imza, Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartı veya internet bankacılığı olarak sayılıyor. Kartın kişiselleştirilmesi ve dağıtımı merkez tarafından yürütülüyor, bu yüzden başvuru sonrası takip de aynı sistemden yapılıyor.

Ücret konusunda ne diyoruz?

Kart ücretleri dönem dönem değişiyor ve kart türüne göre farklılaşıyor. Bu yüzden buraya rakam yazmıyoruz. Güncel tarifeyi TOBB Sayısal Takograf Araştırma ve Uygulama Merkezi ile ilgili kurumdan teyit edin. Web sitenizde ücret yayınlayacaksanız da tarih notu düşmeden yayınlamayın; eski rakam, adayla aranızda gereksiz bir tartışma konusu oluyor.

Geçerlilik süresi

Kartların geçerlilik süresi kart türüne göre değişiyor ve kartın üzerinde yazılı oluyor. Sürücü tarafında ayrıca mesleki yeterlilik belgesinin geçerliliği devreye giriyor: merkez, sürücülerin mesleki yeterlilik belgesi geçerlilik süresi sona erdiğinde ya da yaş sınırına yaklaşıldığında yenileme başvurusu yapılabileceğini duyuruyor. Süreleri gün vermeden anlatmamızın sebebi basit; kart geçerliliği ile belge geçerliliği birbirine bağlı olduğu için genel bir süre söylemek yanıltıcı olur. Kendi kartınızın bitiş tarihini kart üzerinden ve başvuru sisteminden kontrol edin.

Kart kaybolursa, çalınırsa veya bozulursa

Merkezin sürücü kartı işlemleri ekranı kayıp, çalıntı, hasar ve arıza durumları için ikame talebi yolunu sunuyor. Bu tür bir durumda yapılacak ilk iş, sistem üzerinden talebi açmak ve kartın kullanım dışı olduğunu kayda geçirmek.

Neden acele etmek gerekiyor? Çünkü 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 31 inci maddesi, takograf bulundurulması zorunlu araçların sürücülerinin takograf sürücü kartı kullanmamasını ya da kendisine ait bozuk veya geçersiz bir kartı, yahut başka bir sürücüye ait kartı cihaza takarak araç kullanmasını yasaklıyor. Aynı madde, kart sahiplerine kendi kartlarının başkalarınca kullanılmaması için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü de getiriyor. Kaybolan kartın bildirilmemesi, sizi başkasının kullanımından doğacak sonuçlarla karşı karşıya bırakabiliyor.

Başkasının kartını kullanmanın bedeli

Bu konuda mevzuat üç ayrı yerden birden vuruyor ve bunu adaylara anlatmak gerekiyor.

• 2918 sayılı Kanun, kart kullanmama veya geçersiz ya da başkasına ait kart kullanma hâlinde sürücüye idari para cezası öngörüyor ve sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasını düzenliyor.
• Karayolu Taşıma Yönetmeliği, sürüş sırasında başkasına ait veya geçersiz kart kullanıldığının ya da kartsız araç kullanıldığının tespiti hâlinde, taşıtın kayıtlı olduğu yetki belgesi sahibine uyarma verilmesini düzenliyor.
• Mesleki yeterlilik mevzuatı ise başkasına ait takograf sürücü kartı kullanıldığının tespiti hâlinde hem kart sahibinin hem kartı kullanan sürücünün SRC türü mesleki yeterlilik belgesinin iptal edileceğini söylüyor.

Yani “bir seferlik” diye başlayan bir kolaylık, iki kişinin mesleki yeterlilik belgesini birden götürebiliyor. Kursta bu cümleyi duyan aday, konuyu bir daha unutmuyor.

Takograf hangi araçlarda zorunlu?

Kart konuşulurken atlanan soru bu. 2918 sayılı Kanun’un 31 inci maddesi, yük taşımada kullanılan ve azami yüklü ağırlığı üç bin beş yüz kilogramdan fazla olan motorlu taşıtlar ile ilgili mevzuat kapsamındaki yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ve şoförü dâhil oturma yeri on yediden fazla olan motorlu taşıtlarda takograf bulundurulmasını, cihazın kullanılır durumda olmasını ve kullanılmasını zorunlu kılıyor. Aynı maddede, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki yıllarda üretilen taşıtlar ile gördükleri hizmet bakımından yönetmelikle muafiyet tanınan taşıtlarda bu zorunluluğun aranmayacağı da yazıyor.

Madde ayrıca Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenenler dışındaki takografların kullanılmasını ve cihaza müdahale ederek yanlış veri üretecek duruma getirmeyi yasaklıyor. Filo sahibine düşen sorumluluk da açıkça yazılı: araç işleteni, sürücünün kendisi olup olmadığına bakmaksızın cihazın bulundurulması, çalışır durumda olması ve sürücünün kurallara uyması için gerekli tedbirleri almak ve denetim yapmakla yükümlü.

Kayıtlar ne kadar saklanıyor?

Şirket kartının neden gerekli olduğu tam da burada anlaşılıyor. Karayolları Trafik Yönetmeliği, araç işletenlerinin araçlarına ait takograf kayıtlarını kayıt tarihinden itibaren bir ay süreyle araçlarda, beş yıl süreyle de işyerlerinde muhafaza etmelerini, işyeri yoksa araçlarında saklamalarını zorunlu tutuyor. Şoför tarafında ise araçlara ait takograf kayıtlarını kayıt tarihinden itibaren bir ay süreyle araçta bulundurma yükümlülüğü var.

Bir ayı aşan veriyi araçtan indirip saklamanın yolu şirket kartından geçiyor. Kartı olmayan bir filo, kaydı fiilen toplayamıyor ve denetimde belgeleyemiyor. Ayrıca 2918 sayılı Kanun, trafik zabıtasının takograf kayıtlarını verinin aktarıldığı veri tabanı üzerinden de denetleyebileceğini söylüyor; yani kayıt yalnızca yolda değil, masa başında da sorgulanabiliyor.

Kurs ve firma için pratik kontrol listesi

1. Şoförün sürücü belgesi sınıfı yaptığı işe uygun mu?
2. Taşımacılık türüne uygun SRC belgesi var mı ve geçerli mi?
3. Sürücü kartı var mı, bitiş tarihi ne zaman, yenileme takvimi kuruldu mu?
4. Filo tarafında şirket kartı temin edildi mi, veri indirme düzeni oturdu mu?
5. Kayıp ve çalıntı hâlinde kimin, hangi ekrandan, ne kadar sürede talep açacağı yazılı mı?

Bunu adaya anlatan bir sayfanız var mı?

“Şoför kartı nasıl alınır” sorusu, SRC belgesi kadar aranıyor ama kursların sitelerinde çoğunlukla cevabı yok. Doğru, kaynaklı ve güncellenen tek bir sayfa, hem adayın işini görüyor hem de kursu bu konunun adresi hâline getiriyor.

Bu sayfada anlatılacak şey uzun değil aslında. Kartın ne işe yaradığı, dört kart türünün farkı, başvurunun hangi sistemden yapıldığı, kayıp ve çalıntı hâlinde izlenecek yol, bir de başkasının kartını kullanmanın sonuçları. Beş başlık, her biri birkaç paragraf. Buna adayın gerçekten sorduğu soruları ekleyin: “SRC aldım, kart da otomatik gelir mi”, “kartım bitti, yenilemeyi ne zaman yapmalıyım”, “şirket kartını şoför mü alır patron mu”. Bu sorular kayıt masasındaki günlük konuşmanın içinde zaten var; yapılacak iş onları yazıya dökmek.

Bir uyarı daha. Kart ücretleri ve süreler değişebildiği için bu sayfada mutlaka güncelleme tarihi ve “güncel bilgiyi ilgili kurumdan teyit edin” notu bulunsun. Mevzuata dayalı sayfalarda güveni kuran şey iddia değil, kaynak göstermek ve tarih vermektir.

Sürücü Medya olarak SRC ve ODY/ÜDY kurslarının bu tür sayfalarını kurguluyor ve güncel tutuyoruz; yaklaşımımızı SRC kursu web sitesi ve SRC kursu SEO sayfalarında bulabilirsiniz. Konuyu birlikte oturup planlamak isterseniz bize yazın. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; başvuru, ücret ve süre bilgilerini işlem yapmadan önce ilgili kurumdan teyit edin.