Beş yılda bir alınan psikoteknik raporu, Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamındaki taşıtları kullanan şoförler için öngörülmüştür. İş makinesi, kanundaki tanımı gereği karayolunda yük ve insan taşımasında kullanılamaz; odalarca tescil edilen makinelerle yapılan işler de bu yönetmeliğin kapsamı dışındadır. Bu nedenle forklift ya da ekskavatör operatörünün bu yönetmelikten doğan periyodik bir psikoteknik yükümlülüğü yoktur. G sınıfı sürücü belgesi aşamasında istenen belge sürücü olur sağlık raporudur. İşveren kendi kuralı olarak rapor isteyebilir; sürücü belgesi geri alınan operatör içinse kanundaki hükümler geçerlidir.
Bu içerikte:
- Psikoteknik raporu hangi mevzuattan doğar?
- Operatör meslek yoluna girer mi?
- Hangi durumda ne istenir?
- Sürücü olur sağlık raporu ile psikoteknik aynı şey mi?
- İşveren isterse ne olur?
- Operatörün ehliyeti geri alınırsa?
- Randevu almadan önce hangi üç soruyu sormalı?
- Transmikser ve kaya kamyonu gibi araçlarda durum değişir mi?
- Psikoteknik merkezleri için not
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Psikoteknik merkezlerini arayanların bir bölümü operatör adayıdır. “Forklift belgesi alacağım, psikoteknik lazımmış” diye başlayan görüşmelerde çoğu zaman üç ayrı belge birbirine karışmıştır: psikoteknik raporu, sürücü olur sağlık raporu ve işyerindeki işe giriş muayenesi. Hangisinin kimden istendiğini ayırmak, randevu almadan önce yapılacak ilk iştir.
Psikoteknik raporu hangi mevzuattan doğar?
Raporun istenmesinin üç yolu vardır:
- Meslek yolu. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, kapsamındaki taşıtları kullanan şoförlerin bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren raporu beş yılda bir almasını ister.
- İhlal yolu. Karayolları Trafik Kanunu’nda sayılan bazı ihlallerde, geri alınan sürücü belgesinin iadesi için psikoteknik değerlendirme aranır.
- Hekim yolu. Sağlık muayenesinde gerekli görülürse kişi değerlendirmeye yönlendirilebilir.
Operatörün durumu bu üç yola tek tek bakılarak anlaşılır.
Operatör meslek yoluna girer mi?
İş makinesi, kanunda karayolunda insan, hayvan ve yük taşımasında kullanılamayan motorlu araç olarak tanımlanır. Karayolu Taşıma Yönetmeliği ise karayolunda yapılan yolcu ve eşya taşımalarını düzenler ve Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından tescil edilmemiş taşıtlarla yapılan taşımaları kapsamı dışında tutar. İş makineleri odalarca ya da ilgili kamu kuruluşunca tescil edilir.
Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, depoda forklift ya da şantiyede ekskavatör kullanan operatörün bu yönetmelikteki “şoför” tanımına girmediği ve beş yıllık rapor yükümlülüğünün ona yüklenmediği görülür.
Hangi durumda ne istenir?
| Durum | İstenen belge | Psikoteknik |
|---|---|---|
| İş makinesi kursuna kayıt | Program şartları ve yönergedeki belgeler; listeyi kurs verir | Program metinlerindeki kayıt şartında yer almaz |
| Operatörlük belgesinden sonra G sınıfı için sürücü kursuna kayıt | Sürücü olur sağlık raporu | Rutin olarak istenmez |
| İşyerinde işe giriş | İşyerinin iş sağlığı kuralları kapsamındaki muayene | İşveren kendi kuralı olarak isteyebilir |
| Trafikte kamyon olarak tescilli araçla taşıma yapmak | Sürücü belgesi, SRC | Beş yılda bir aranır |
| Sürücü belgesi ihlal nedeniyle geri alınmış | Kanunun aradığı değerlendirme ve muayene | İhlalin türüne göre aranır |
İlk satır için bir not: operatör kurs programlarının kayıt kabul şartı yaş ve öğrenim düzeyini sayar, ayrıca iş makinesi kurslarına ilişkin yönergeye yollama yapar. Yönergedeki sağlık belgesinin türünü bu yazı için doğrulayamadık; kayıttan önce kurstan yazılı liste isteyin. Ayrıntısı kayıt şartları yazısında.
Sürücü olur sağlık raporu ile psikoteknik aynı şey mi?
Değil. Sürücü olur sağlık raporu hekim muayenesine dayanır ve sürücü belgesi alacak herkesten istenir; G sınıfı için de geçerlidir. Psikoteknik raporu ise dikkat, algı, tepki ve benzeri alanların testlerle değerlendirildiği ayrı bir işlemdir ve yalnızca yetkili psikoteknik merkezinde yapılır. İki belgenin farkını sağlık raporu ile psikoteknik farkı yazısında karşılaştırdık.
İşveren isterse ne olur?
Bazı işyerleri, mevzuat zorunlu tutmadığı hâlde operatörlerinden psikoteknik raporu ister. Bu talep işyerinin kendi iş güvenliği kuralından doğar. Böyle bir durumda yapılacaklar sırasıyla şunlardır:
- İşverenden istenen belgenin adını yazılı alın. “Rapor” kelimesi tek başına yetmez.
- Belgenin hangi amaçla istendiğini öğrenin: işe giriş mi, periyodik kontrol mü?
- Merkezi ararken başvuru amacınızı tek cümleyle söyleyin.
- Merkezin yetkili olup olmadığını kontrol edin; yol yetkili merkez yazısında.
Operatörün ehliyeti geri alınırsa?
İhlal yolu mesleğe bakmaz. G sınıfı da bir sürücü belgesidir; kanunda sayılan ihlaller nedeniyle belgesi geri alınan operatör için de psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi gündeme gelebilir. Hangi ihlalde ne arandığını zorunlu hâller yazısında bulabilirsiniz.
Randevu almadan önce hangi üç soruyu sormalı?
Merkezi aramadan önce şu üç sorunun cevabını bilin. Raporu sizden kim istiyor: kurs mu, işveren mi, trafik birimi mi? İstenen belgenin tam adı nedir? Belge hangi tarihe kadar teslim edilecek? Bu üç cevap, merkezin size doğru randevuyu vermesini ve yanınızda getirmeniz gerekenleri eksiksiz söylemesini sağlar. Rapor gerekmediği hâlde değerlendirmeye girmek başvurduğunuz kurumda işleminizi hızlandırmaz.
Transmikser ve kaya kamyonu gibi araçlarda durum değişir mi?
Değişebilir. Araç trafikte kamyon olarak tescilliyse ve karayolunda taşıma yapıyorsa şoförü Taşıma Yönetmeliği’nin kapsamına girer; SRC ve beş yıllık psikoteknik raporu aranır. Ayrımı beton pompası ve transmikser yazısında tabloyla gösterdik. Belirleyici olan aracın tescil belgesidir.
Psikoteknik merkezleri için not
Operatör adaylarından gelen aramaları kısaltmanın yolu, sitenizde bu ayrımı anlatan bir bilgi sayfası bulundurmaktır: rapor kimden, hangi mevzuat gereği istenir; operatör hangi durumda bu kapsamın dışındadır. Aynı özeti Google İşletme Profili’nizin soru cevap bölümüne ekleyin. Rapor gerekmeyen kişiye bunu söylemek merkezinize duyulan güveni artırır. Sayfada ücret, kampanya ya da sonuç vaadi yer almamalı; işverenin talebiyle gelen kişiden başvuru amacını yazılı getirmesini isteyin.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Kurumun yetkisini nasıl kontrol ederim? Ayrıntıları göster
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.
kaynak olarak ekleyin