Usta Öğreticinin Hakları ve Yükümlülükleri – Mevzuatta Ne Yazıyor?

Usta öğreticilerin en sık sorduğu şey haklar değil aslında, belirsizlik. “Sözleşmem kaç yıllık olmalı?”, “Kurs beni istediği zaman çıkarabilir mi?”, “Denetimde bir şey çıkarsa sorumlu kim?” Bu soruların cevabı büyük ölçüde 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununda yazılı. Aşağıda kanunun ve MTSK Yönetmeliğinin ilgili maddelerini, hukuk dili yerine sade bir Türkçeyle özetledik.

Bir uyarıyla başlayalım. Bu yazı bir hukuki görüş değil, mevzuat metninin okunabilir bir aktarımıdır. Kişisel bir uyuşmazlığınız varsa, avukatınıza ve il millî eğitim müdürlüğüne danışın.

Görevlendirme nasıl yapılır?

5580 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre kurumların müdürleri kurucu veya kurucu temsilcisi tarafından seçilir. Diğer yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler ise müdürlerince seçilir ve çalışma izinleri valiliğin iznine sunulur. Valiliğin izni alınmadan müdür ile diğer yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler işe başlatılamaz.

Gerekli şartları taşıyanlar için valilikçe çalışma izni düzenlenir; çalışma izninin iptali de yine valilikçe yapılır. Yani usta öğreticinin kurumla ilişkisi iki katmanlıdır: bir tarafta kurucuyla yapılan iş sözleşmesi, diğer tarafta valilikçe verilen çalışma izni. İkisi birlikte olmadan derse girilmez.

MTSK tarafında ise 24 üncü madde, kursta çalışacak personelin görevlendirilmesi ve görevden ayrılması işlemlerinin Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre yapılacağını söyler. Başvuru sırasında hangi belgenin isteneceği sorusunun adresi bu yüzden MTSK Yönetmeliği değil, özel öğretim mevzuatıdır.

İş sözleşmesi – en az bir takvim yılı

Kanunun 9 uncu maddesi net: kurumlarda çalışan yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler ile kurucu veya kurucu temsilcisi arasında yapılacak iş sözleşmesi, en az bir takvim yılı süreli olmak üzere yönetmelikte belirtilen esaslara göre yazılı olarak yapılır.

Bu kuralın istisnası da aynı maddede: mazeretleri nedeniyle kurumdan ayrılan öğretmen ve öğreticilerin yerine alınacak olanlar ile devredilen kurumların yönetici, öğretmen ve öğreticileri için bir yıldan daha az süreli sözleşme yapılabilir. Sahada karşılaşılan “üç aylık deneme sözleşmesi” tarifleri bu çerçevenin dışında kalır; sözleşme imzalamadan önce süresine bakın.

Ücret tarafında ne yazıyor?

Aynı 9 uncu madde, kurumlardaki ek ders ücreti miktarının resmî okullar için tespit edilen miktardan az olamayacağını söyler. Resmî okul ve kurumlardan ücretli olarak görevlendirilenlere verilecek ek ders ücreti ise resmî okullar için tespit edilen ek ders ücretinin iki katını geçemez.

8 inci maddede geçen bir başka hüküm de şu: uzman öğretici, usta öğretici ve öğretmenlik yapma nitelik ve şartlarını taşıyan diğer Devlet memurlarına, ilgili birimlerin izniyle haftada on saati geçmemek üzere ücretli ders görevi verilebilir. Kadro planlaması yaparken bu sınırın farkında olmak gerekir.

MTSK Yönetmeliğinin 43 üncü maddesi ise ders saati ücretlerinin kurslarca her yıl sertifika sınıfları ayrı ayrı olmak üzere, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre belirleneceğini düzenler. Güncel tutarlar her yıl değiştiği için burada rakam vermiyoruz; bağlı bulunduğunuz millî eğitim müdürlüğünden teyit edin.

Ders saati yükü ve asıl görev şartı

Kanunun 8 inci maddesinde, kurumların eğitim öğretim ve yönetim hizmetlerinin asıl görevi bu kurumlarda olan yönetici ve eğitim öğretim elemanlarıyla yürütülmesinin esas olduğu yazılıdır. Devamında somut bir oran gelir: bir kurumun öğretime başladığı tarihten itibaren mevcut ders saati sayısının, kuruluş sırasında üçte birinin, kuruluşundan üç yıl sonra da en az üçte ikisinin asıl görevi bu kurumlarda olan öğretmen, uzman öğretici veya usta öğreticiler tarafından okutulması zorunludur.

Bu hüküm usta öğreticinin doğrudan hakkı gibi görünmeyebilir ama fiilen öyledir. Kadrolu çalışmayı teşvik eden, kurumun tamamen ders saati ücretli kadroyla yürümesini engelleyen bir düzenlemedir.

Sorumluluk – kamu görevlisi sayılmak ne demek?

9 uncu maddenin son fıkralarından biri, çoğu usta öğreticinin bilmediği bir kuralı içerir. Kurumlarda görev yapan yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler, görevleri sırasında suç işlemeleri veya görevleri nedeniyle kendilerine karşı işlenen suçlardan dolayı 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun uygulanması ve ceza kovuşturması bakımından kamu görevlisi sayılır.

Bu, iki yönlü bir hükümdür. Görev sırasında size karşı işlenen bir suçta koruma sağlar; görev sırasında işlenen bir suçta ise sorumluluğu ağırlaştırır. Aynı madde, sosyal güvenlik ve özlük hakları yönünden sosyal sigortalar ve iş mevzuatına; yetki, sorumluluk, ödül ve cezalar ile bunların uygulanması bakımından ise Devlet memurları ve ilgili öğretmen mevzuatına tabi olunduğunu söyler.

MTSK Yönetmeliğinin 25 inci maddesi de aynı çizgidedir: kurstaki eğitim personeli ile diğer görevliler, görev, yetki ve sorumlulukları bakımından 5580 sayılı Kanun ile Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine ve dengi resmî kurumlarda görevli personelle ilgili mevzuat hükümlerine tabidir.

Çalışma izni hangi hâllerde iptal edilir?

Kanunun 10 uncu maddesi tek cümlede toplar: iki defa teftiş raporuyla başarısızlığı tespit edilen yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticilerin çalışma izni, izni veren makam tarafından iptal edilir. Bu durum ilgiliye tebliğ edilmek üzere kuruma bildirilir ve tebliğ, sözleşmenin feshine ve kurumla ilişiğin kesilmesine yeter sebep teşkil eder.

Aynı maddeye göre kurumların teftiş ve denetlenmesi sırasında valilik, lüzum görülen durumlarda kurumun yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticilerini görevden uzaklaştırabilir; bu takdirde valilikçe geçici görevlendirme yapılarak gerekli tedbirler alınır.

MTSK tarafında ise daha spesifik bir yaptırım var. 19 uncu maddeye göre direksiyon eğitimi sırasında usta öğreticinin bulunması gereken yerde bulunmaması, yani hükme aykırı şekilde kursiyere araç kullandırdığının tespiti hâlinde, inceleme ve soruşturma sonucuna göre kursun katıldığı ilk beş sınavda görev verilmez. İkinci kez tekrarında on sınavda, üçüncü kez tekrarında ise bir yıl görev verilmez.

Kurumla ilişki – kim neyi takip etmeli?

Mevzuat metni sorumluluğu paylaştırıyor ama pratikte bazı takipler doğal olarak usta öğreticiye düşer. Sözleşme süresi ve yenileme tarihi, çalışma izninizin geçerliliği, öğreticilik belgenizin hangi sertifika grubu için düzenlendiği, hizmet içi eğitim durumunuz ve sürücü belgenizin durumu. Bu beş başlığı kendi dosyanızda takip etmek, kurum unutsa bile sizi korur.

Kurum tarafında ise aynı bilgiler kadro planının temelidir. Hangi öğreticinin hangi gruplarda ders verebildiğini, hangi eğitimlerin ne zaman biteceğini tek ekranda görmek, kayıt döneminde grup açarken sürpriz yaşamamayı sağlar. Bu takibi kolaylaştıran araçları öğretmen otomasyonu ve yönetim paneli sayfalarımızda anlattık.

Kimlik kartı, bildirim ve görünürlük yükümlülükleri

Mevzuatın usta öğreticiye yüklediği bazı yükümlülükler küçük görünür ama denetimde doğrudan sorulur. MTSK Yönetmeliğinin 46/A maddesine göre kurslarda görevli eğitim personeli, kurumda bulunduğu süre boyunca fotoğraflı kurum kimlik kartını görülecek şekilde yakasına takar. Bu, inceleme ve kontrol sırasında personelin görevli olup olmadığını tespit etmeyi kolaylaştırmak için konulmuş bir hükümdür.

Bir başka bildirim yükümlülüğü 23 üncü maddede. Kursta istihdam edilen personelin adı, soyadı ve kimlik numarası, görevi ya da unvanı, sözleşmede belirlenen çalışma tarihleri ve haftalık çalışma süresi her eğitim döneminde millî eğitim müdürlüğünce il sosyal güvenlik birimine yazılı veya elektronik ortamda bildirilir. Yani sözleşmenizde yazan haftalık çalışma süresi yalnızca kurum içi bir kayıt değildir; resmî bildirim zincirinin parçasıdır.

Aynı maddenin birinci fıkrası ders planlamasına da bakar. Yapılacak direksiyon eğitimi dersleri en az beş gün önceden Özel MTSK Modülüne işlenir ve planda belirtilen saatlerde yapılır. Usta öğretici açısından bunun anlamı şudur: ders saatiniz sizin ve kursun ortak beyanıdır, sonradan gün içinde değiştirilecek bir şey değildir.

Sık karıştırılan üç nokta

Birincisi, çalışma izniyle iş sözleşmesi aynı şey değildir. Sözleşmeniz devam ederken çalışma izniniz iptal edilebilir; tebliğ, sözleşmenin feshine yeter sebep sayılır.

İkincisi, öğreticilik belgesi ile çalışma izni de aynı şey değildir. Belge sizin niteliğinizi gösterir, çalışma izni ise belirli bir kurumda görev yapabilmenizi sağlar. Kurum değiştirdiğinizde izin süreci yeniden işler.

Üçüncüsü, ders saati sınırları kursa değil kursiyere bakar. Direksiyon eğitimi dersleri her bir kursiyer için ayrı ayrı olmak üzere günde 2 saatten fazla yapılamaz. Bu, bir usta öğreticinin gün içinde birden fazla kursiyerle çalışamayacağı anlamına gelmez; sınır kursiyer başınadır.

Mevzuattaki güncel değişiklikleri takip etmek isterseniz mevzuat sayfamızı ve 5580 değişikliklerini anlattığımız yazıyı inceleyebilirsiniz.