İkinci el araç alırken önce aracı gün ışığında kendiniz inceleyin ve deneme sürüşü yapın. Ardından bağımsız bir ekspertiz raporu alın; ekspertiz, aracın kaporta, boya, mekanik ve elektronik durumunu ölçüm cihazlarıyla inceleyip yazılı rapora bağlayan hizmettir. Son aşama noterdir: Karayolları Trafik Kanunu’na göre tescilli araçların satışı yalnızca noterde yapılır, noter dışındaki satışlar geçersizdir. Noter satışı, araçla ilgili vergi ve trafik cezası borcu ile satışı engelleyen bir kayıt bulunmadığında yapar. Satıştan sonra adınıza bir ay geçerli geçici belge düzenlenir.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Ehliyeti yeni alan sürücülerin çoğu ilk aracını ikinci el alıyor. İkinci el araçta risk, aracın görünmeyen geçmişidir. Bu riski sıfırlamak mümkün değildir ama üç aşamalı bir kontrolle küçültülür. Bu yazıda firma ya da hizmet önermiyoruz; yalnızca her aşamada neye bakılacağını anlatıyoruz.
Araca bakmadan önce neler sorulur?
Satıcıyla görüşmeden önce şu bilgileri isteyin:
- Tescil belgesi kimin adına? Satıcı ruhsat sahibi mi, vekil mi?
- Araçta değişen ya da boyanan parça var mı, hangi kazadan sonra?
- Bakımlar nerede yapıldı, kayıtları duruyor mu?
- Araçta LPG, renk değişikliği ya da başka bir tadilat var mı, ruhsata işlenmiş mi?
- Araç üzerinde rehin, haciz ya da başka bir kısıt var mı?
Cevapları not alın. İlerideki aşamalarda bu beyanları rapor ve kayıtlarla karşılaştıracaksınız. Sigorta hasar kayıtları plaka ya da şasi numarasıyla sorgulanabilir; sorgu sonucunu satıcının anlattıklarıyla yan yana koyun.
Aracı kendi gözünüzle nasıl incelersiniz?
Araca gündüz, temiz ve kuru hâldeyken bakın. Yanınızda araçtan anlayan biri olması işinizi kolaylaştırır.
- Kaporta. Parçalar arasındaki boşluklar iki yanda eşit mi? Renk tonu parçadan parçaya değişiyor mu?
- Camlar ve farlar. Camlardaki üretim işaretleri birbiriyle uyumlu mu? Farlardan biri diğerinden belirgin biçimde yeni mi?
- Lastikler. Dört lastik aynı ölçüde mi, aşınma düzgün mü? Tek yanlı aşınma ön düzen sorununa işaret edebilir.
- İç mekân. Direksiyon, pedal lastikleri ve koltuk aşınması göstergedeki kilometreyle tutarlı mı?
- Gösterge. Kontak açıldığında ikaz ışıkları yanıp sönüyor mu, yanık kalan var mı?
- Motor bölmesi. Yağ ve sıvı kaçağı izi, kopuk hortum ya da sonradan eklenmiş derme çatma kablo var mı?
- Deneme sürüşü. Araç soğukken çalıştırın. Direksiyon düz yolda çekiyor mu, frende titreme, viteste zorlanma, kasiste ses var mı?
Bu inceleme ekspertizin yerini tutmaz; yalnızca ekspertize götürmeye değip değmeyeceğini anlamanızı sağlar.
Ekspertiz nedir, neyi kapsar?
Ekspertiz, aracın durumunun ölçüm cihazları ve kaldırma düzeneği kullanılarak incelenmesi ve sonucun yazılı rapora bağlanmasıdır. Kapsam seçilen pakete göre değişir. Yaygın başlıklar şunlardır:
| Başlık | Neye bakılır? |
|---|---|
| Kaporta ve boya | Boya kalınlığı ölçümüyle boyanmış, değişmiş ya da onarılmış parçalar |
| Şasi ve taşıyıcı bölümler | Direkler, podyeler, tavan ve şasi kollarında işlem izi |
| Motor ve şanzıman | Kaçak, ses, çalışma düzeni; pakete göre ek testler |
| Fren ve süspansiyon | Fren kuvveti, amortisör ve yanal kayma ölçümleri |
| Elektronik | Arıza kayıtlarının cihazla okunması |
| Alt takım | Araç kaldırılarak yürüyen aksamın gözle kontrolü |
Ekspertizi nerede yaptıracağınızı siz seçin ve incelemede bulunun. Raporu okurken en çok taşıyıcı bölümlerdeki işlemlere dikkat edin; bir kapının boyanması ile şasi kolunun onarılması aynı ağırlıkta değildir. Rapor, aracın o günkü durumunu gösterir; ileride arıza çıkmayacağı anlamına gelmez. Ekspertizin hukuki sonuçları ve satıcının sorumluluğu ayrı bir hukuk konusudur; uyuşmazlık hâlinde bir hukukçuya danışın.
Kimlik bilgileri nasıl karşılaştırılır?
Tescil belgesindeki şasi numarasını aracın gövdesindeki numarayla, motor numarasını motordaki numarayla karşılaştırın. Kanuna göre motor ve şasi numarası gibi tanınma işaretleri bulunmayan araca tescil belgesi verilmez. Ruhsattaki renk, yakıt cinsi ve araç cinsi de araçla uyuşmalıdır. Uyuşmayan bir bilgi, ruhsata işlenmemiş bir değişiklik demektir; kanun teknik değişikliklerin otuz gün içinde tescil kayıtlarına işletilmesini zorunlu tutar.
Satış neden noterde yapılır?
Karayolları Trafik Kanunu’na göre tescil edilmiş araçların her türlü satış ve devri noterler tarafından yapılır. Noter dışında yapılan satış ve devirler geçersizdir. Elden imzalanan bir kâğıt ya da yalnızca anahtar teslimi sizi aracın sahibi yapmaz.
Noter satışı şu koşullarda yapar:
- Araçtan doğan motorlu taşıtlar vergisi ve buna bağlı borç bulunmaması,
- Trafik idari para cezası borcu bulunmaması,
- Araç üzerinde satışı ya da devri kısıtlayan bir tedbir ya da kayıt bulunmaması.
Satış noter tarafından tescil kuruluşuna ve vergi dairesine bildirilir; bu bildirimle araç sizin adınıza tescil edilmiş sayılır ve vergi yükümlülüğü satış tarihinden itibaren size geçer. Noter adınıza bir ay geçerli, tescile ilişkin geçici belge düzenler. Kalıcı tescil belgesi sonradan adınıza hazırlanır. Belgenin ayrıntısı için araç ruhsatı yazısına bakın.
Satış günü hangi sırayla hareket edilir?
- Ekspertiz raporunu ve sorgu sonuçlarını satıcının beyanıyla karşılaştırın.
- Noterde araç üzerindeki kayıtların temiz olduğunu görün.
- Ödemeyi, satış işlemiyle aynı anda ve iz bırakan bir yolla yapın; noterin sunduğu ödeme seçeneklerini sorun.
- Satışın ardından, araçla yola çıkmadan önce zorunlu trafik sigortasını kendi adınıza yaptırın; araç sigortasız trafiğe çıkamaz.
- Geçici belgeyi, yedek anahtarı, kullanım kılavuzunu ve bakım kayıtlarını teslim alın.
Kurs sahipleri için not
İkinci el araç sorusu mezunlarınızın en sık danıştığı konulardan biridir. Kurs olarak galeri, ekspertiz firması ya da sigorta acentesi önermeyin; ruhsatınızdaki faaliyet sürücü eğitimidir ve yönlendirme sizi sorumluluk altına sokabilir. Bunun yerine “neye bakılır” düzeyinde tarafsız bir kontrol listesini sitenizde yayımlayabilirsiniz. Kendi eğitim araçlarınızı satarken ya da alırken de aynı kural geçerlidir: satış noterde yapılır ve tescil kayıtlarındaki “sürücü kursu aracı” şerhi ile çift kumanda tadilatının durumu ayrıca kontrol edilir.
kaynak olarak ekleyin