Usta Öğretici İçin Sınıf ve Direksiyon Ders Yönetimi Rehberi

Elli dakika kısa bir süre. Yoklama, geçen dersin hatırlatması, yeni konu, soru çözümü ve toparlama derken sınıfta zaman hızla erir. Direksiyon tarafında ise tablo farklıdır: iki saatlik bir seansta kursiyerin gerçekten ilerlediği kısım, çoğu zaman o iki saatin küçük bir bölümüdür. İkisinin de çözümü aynı yerde başlar, ders akışını önceden kurmakta.

Bu yazı mevzuat anlatmıyor, sahadaki uygulamayı anlatıyor. Yine de çerçeveyi bilmekte fayda var: MTSK Yönetmeliğinin 21 inci maddesine göre bir ders saati elli dakika, iki ders saati arasındaki dinlenme on dakikadır. Teorik derslerin uygulamalı konuları iki ders saati birleştirilerek blok ders hâlinde yapılabilir ama direksiyon eğitimi dersi blok ders olarak yapılamaz.

Elli dakikayı üç parçaya bölmek

Deneyimli öğreticilerin çoğu, farkında olmadan benzer bir kalıp kullanır. Dersin ilk beş ile yedi dakikası geçen dersin özetine ve bugün ne anlatılacağının çerçevesine ayrılır. Ortadaki bölüm yeni konudur. Son on dakika ise soru ve toparlamadır.

Bu kalıbın işe yaramasının nedeni, kursiyer profilinin sınıftan sınıfa değişmesidir. Aynı sınıfta üniversite öğrencisi de var, yirmi yıldır esnaflık yapan biri de. İkisi aynı hızda not almıyor. Dersi tek bir tempoda anlatmak yerine, konuyu bölüp her bölümün sonunda kısa bir kontrol sorusu sormak, geride kalanı erken yakalamanızı sağlar.

Bir de şu var: teorik derslerde en çok kaybedilen dakikalar açılışta yaşanır. Projeksiyonun açılması, dosyanın bulunması, videonun yüklenmesi. Materyali dersten önce ekrana hazır bırakmak, her derste birkaç dakika kazandırır. Ayda kaç ders yaptığınızı düşünürseniz bu küçük bir kazanç değil.

Dijital materyali nerede kullanmalı, nerede kullanmamalı

Dijital materyal, anlatımın yerini almaz. Anlatımın zor kısmını görünür kılar. Trafik işaretleri, kavşak geçiş önceliği, viraj ve duruş mesafesi gibi konularda tarif etmek yerine göstermek her zaman daha hızlıdır.

Pratikte üç ayrı araç üç ayrı iş görür. E-ders anlatımlı ve animasyonlu içerikle konuyu sınıfta açmak için kullanılır; özellikle kavşak ve öncelik konularında tahtada çizmekle geçen süreyi kısaltır. E-kitap kursiyerin ders dışında tekrar edeceği kaynaktır ve sınıfta sayfa numarası vererek yönlendirme yapmanızı sağlar. Video kütüphanesi ise konu sonlarında pekiştirme ve devamsız kursiyerin telafisi için işe yarar.

Buna kurum dışı kaynakları da ekleyebilirsiniz. Millî Eğitim Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve benzeri kurumların yayımladığı eğitim videoları, resmî ağızdan anlatım istediğiniz konularda işinizi görür. Bu videolardan derlediğimiz listeyi eğitim videoları sayfamızda bulabilirsiniz.

Kullanmamak gereken yer de net: dijital materyal, sınıfın sessizleştiği bir dolgu aracına dönüşmemeli. Bir dersin yarısını videoya bırakmak, kursiyerin öğrendiği hissini verir ama sınavda karşılığı çıkmaz. Kısa parçalar hâlinde, anlatımın arasına yerleştirilen görsel içerik daha kalıcıdır.

Direksiyon seansını kurmak

Direksiyon dersinde en sık yapılan hata, seansa plansız başlamaktır. Araca binilir, bir tur atılır, kursiyer ne yaptığını tam anlamadan ders biter. Halbuki her seansın bir hedefi olduğunda ilerleme hem sizin hem kursiyerin gözünde görünür hâle gelir.

Basit bir kurgu şöyle işler. Seansın başında o gün neye bakılacağı söylenir, örneğin yalnızca şerit değiştirme ve ayna kullanımı. Sürüş sırasında müdahale en aza indirilir; hata anında değil, uygun bir noktada durulup konuşulur. Seansın sonunda iki cümlelik değerlendirme yapılır: bugün ne iyiydi, gelecek sefere hangi tek şeye bakacağız. Tek şey demek önemlidir, çünkü aynı anda beş şeyi düzeltmesi istenen kursiyer hiçbirini düzeltemez.

Araç içinde bulunması gereken belgeler de seans düzeninin parçasıdır. Yönetmeliğin 17 nci maddesine göre direksiyon eğitim ve sınav araçlarında ruhsatnamenin aslı, usta öğreticinin çalışma izninin bir örneği, o araçla eğitim görecek kursiyerlerin isim ve çalışma saatlerini gösterir liste, araç kullanım izin onayının bir örneği, ders sonunda öğretici ve kursiyer tarafından imzalanacak Direksiyon Eğitim Takip Formu ile “K” sınıfı sürücü aday belgesi bulunur. Takip formunun ders bitiminde imzalanması alışkanlık hâline gelmelidir; sonradan toplu doldurmak hem kayıt düzenini bozar hem denetimde soru işareti yaratır.

Gece eğitimi ve ayrı sınıf gerektiren durumlar

Yönetmeliğin 7 nci maddesi, birçok sertifika sınıfında kursiyerlere en az 2 saat akan trafikte gece araç kullandırılarak uygulama yaptırılmasını zorunlu tutar. 20 nci maddeye göre çalışma saatleri haftanın bütün günlerinde 07.00 ile 23.00 arasında kursiyerlerin talep ve ihtiyacına göre kurs müdürlüğünce tespit edilir ve gece eğitimleri gün batımından sonra başlar.

Gece seansı, gündüz seansının aynısı değildir. Far kullanımı, karşıdan gelen aracın göz alması, mesafe algısının bozulması gibi konular ancak o koşulda öğretilebilir. Gece dersini takvimin sonuna bırakmak yerine, kursiyer temel hâkimiyeti kazandıktan hemen sonra planlamak daha verimli sonuç verir.

Devamsızlık ve telafi – akışı bozan asıl konu

Ders akışını en çok bozan şey, planlanan grubun yarısının derste olmamasıdır. Yönetmeliğin 14 üncü maddesi bu konuda net bir çizgi çeker: teorik derslerin toplam ders saati sayısının beşte birinden fazla derse devam etmeyenlerin kurstan kayıtları silinir. Eğitim personelinin izinli veya raporlu olması ve mazeretin millî eğitim müdürlüğünce uygun görülmesi hâlinde ise o günkü ders için telafi eğitimi yapılır.

Direksiyon tarafında biraz daha esneklik var. Direksiyon eğitimi ders saati sayısının beşte biri veya daha azı kadar devam etmeyenler için bir defaya mahsus olmak üzere, kursiyerin durumu da dikkate alınarak o eğitim döneminde kurs müdürünün uygun göreceği bir zamanda, devam edilmeyen süre kadar telafi programı uygulanır. Telafi programına da devam etmeyenlerin kaydı silinir.

Usta öğretici açısından buradaki mesaj şu: devamsızlığı gün gün takip etmek, dönem sonunda toplu telafi kurgulamaktan çok daha kolaydır. Kursiyere ilk devamsızlığında sınırı hatırlatmak, çoğu zaman ikinci devamsızlığı önler.

Herkes aynı sınıfta öğrenmiyor

Bazı gruplarda ders akışı doğal olarak farklılaşır. Yönetmeliğin 16 ncı maddesine göre işitme engelli bireylere sertifika vermek isteyen kurslarda, kursun teklif ettiği ve valilik izniyle görevlendirilen bir uzman, teorik ve direksiyon eğitimi derslerine usta öğreticilerle birlikte girer ve öğreticilerin anlattığı konuları özel yöntemleriyle kursiyerlere aktarır.

Benzer bir düzen Türkçe bilmeyen kursiyerler için de vardır. Yabancı uyruklular ve öğrenimini yurt dışında tamamlayanlardan Türkçe bilmeyen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı kursiyerlere eğitim verecek kurslara, yükseköğrenim görmüş ve kursiyerin dilini bilen yeminli bir tercüman ya da millî eğitim müdürlüğünce yeterli bulunan bir kişi valilik izniyle görevlendirilir. Tercüman, teorik ve direksiyon eğitimi derslerine eğitim personeliyle birlikte girer.

Bu derslerde anlatım hızını düşürmek gerekir. Cümleleri kısa kurmak, her kavramı bir kez de görsel üzerinden göstermek ve soruları tek tek beklemek, tercümanın ya da uzmanın işini kolaylaştırır. Çok dilli hazırlık konusunu ayrı bir yazıda ele almıştık.

Sınav öncesi son iki hafta

Teorik sınav için en etkili hazırlık, konu tekrarından çok deneme çözümüdür. Kursiyerin ekran başında süreli deneme yapması, gerçek sınav ortamına alışmasını sağlar. E-sınav uygulaması üzerinden yapılan denemelerde öğreticinin bakacağı şey doğru sayısı değil, hangi konuda hata yığıldığıdır. Aynı kursiyerin üç denemede de ilk yardımda düşmesi, tekrar edilecek konuyu size söyler.

Direksiyon sınavı öncesinde ise iki şey belirleyicidir: güzergâhın tanıdık olması ve kursiyerin heyecanını yönetebilmesi. Sınav güzergâhında yapılan son seanslarda kursiyere sınav düzeninde davranmasını söylemek, sınav gününün sürprizini azaltır. Sınavda değerlendirilen davranışların çerçevesi yönetmeliğin 34 üncü, 35 inci ve 36 ncı maddelerine ve ekindeki değerlendirme formlarına dayanır; kursiyere puan tablosu üzerinden vaatte bulunmak yerine bu formların mantığını anlatmak daha doğrudur.

Adaylara yön verirken hazırladığımız direksiyon sınavı hazırlık yazısını paylaşabilirsiniz. Teorik tarafta ise çalışma planı rehberimiz kursiyerin evde ne yapacağını somutlaştırır.

Kayıt, not ve iletişim düzeni

Bir usta öğreticinin gün sonunda hatırladığı şeyler ertesi gün silinir. Kursiyer başına iki satır not tutmak, uzun vadede ders kalitesini belirgin şekilde yükseltir. Notun içeriği karmaşık olmak zorunda değil: bugün ne çalışıldı, hangi hata tekrarlandı, gelecek seansın hedefi ne.

Bu notların kâğıt defterde kalması sorun yaratır, çünkü kursiyer başka bir öğreticiyle derse girdiğinde bilgi aktarılmaz. Ders takibini, seans planını ve kursiyer notlarını tek ekranda tutan bir öğretmen otomasyonu, hem devir teslimi kolaylaştırır hem de kurs müdürüne kadro planlamasında görünürlük sağlar. Kurumunuzun bu eğitim düzenini adaylara anlatan bir sayfası yoksa, içerik tarafındaki çalışmalarımıza göz atabilirsiniz.