Usta Öğretici Nasıl Olunur? Şartlar, Belgeler ve Hizmet İçi Eğitim

Sahada en sık duyduğumuz sorulardan biri şu: “Benim öğreticilik belgem var, her sınıfta ders verebilir miyim?” Cevap hayır. Nedeni de tahmin edildiği gibi keyfî bir uygulama değil: belgeler sertifika gruplarına göre ayrı ayrı düzenleniyor ve hangi derse kimin girebileceği Millî Eğitim Bakanlığı Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinin 27 nci maddesinde madde madde yazılı.

Aşağıda usta öğreticiliğin mevzuattaki karşılığını, direksiyon öğreticiliği ile teorik ders öğreticiliği arasındaki farkı ve hizmet içi eğitim yükümlülüğünü anlattık. Yönetmelik metninde görmediğimiz hiçbir şartı yazmadık. Kadro planı yaparken yine de güncel metni yönetmelik sayfamızdan ya da doğrudan Resmî Gazete üzerinden kontrol edin.

Kursta kimler eğitim personeli sayılır?

Yönetmeliğin 26 ncı maddesi kurslarda görevlendirilecek personeli iki başlıkta topluyor: kurs müdürü ve direksiyon eğitimi dersi için en az üç eğitim personeli olmak üzere yeterli sayıda eğitim personeli. Kurslarda isteğe bağlı olarak başka personel de görevlendirilebiliyor. Buradaki “en az üç” ifadesi kadro planının çıkış noktasıdır; direksiyon tarafında bu sayının altına inen bir kurs, ruhsatındaki programı mevzuata uygun şekilde yürütemez.

Görevlendirme ve görevden ayrılma işlemleri ise MTSK Yönetmeliğine değil, Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğine bağlanmıştır (madde 24). Bu ayrıntı çok önemli, çünkü usta öğreticiyle ilgili soruların büyük bölümü aslında özel öğretim mevzuatında cevaplanır. Görev, yetki ve sorumluluk bakımından ise 25 inci madde doğrudan 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununa ve dengi resmî kurumlardaki personel mevzuatına atıf yapar.

Direksiyon eğitimi dersi öğreticiliği – iki ayrı yol

27 nci maddenin birinci fıkrası, direksiyon eğitimi dersi için en az ortaöğretim mezunu olma şartını koyar. Bunun üstüne iki alternatif yol gelir. Birincisi, üniversitelerin direksiyon eğitimi ile ilgili alanlarından ön lisans veya lisans mezunu olup öğreticilik yapılacak sınıftan sürücü belgesi sahibi olmak. İkincisi, en az ortaöğretim mezunu olup öğreticilik yapılacak sınıftan en az üç yıllık sürücü belgesine sahip olmak ve Bakanlık ya da millî eğitim müdürlüklerince verilmiş Direksiyon Eğitimi Öğreticiliği Belgesi taşımak.

Sektörde yaygın olan yol ikincisidir. Yani “üç yıllık sürücü belgesi” ve “öğreticilik belgesi” ikilisi, direksiyon usta öğreticiliğinin fiilî giriş kapısıdır. Dikkat edilmesi gereken nokta, üç yıllık sürücü belgesinin herhangi bir sınıftan değil, öğreticilik yapılacak sınıftan olması gerektiğidir.

Teorik derslerde öğreticilik – her dersin kendi şartı var

Teorik taraf daha ayrıntılı. Aynı madde, direksiyon dışındaki dersler için en az yüksekokul mezunu olma şartını koyar ve ardından ders ders ayrışır.

• İlk yardım dersi: İlk Yardım Yönetmeliği kapsamında alınmış ve geçerliliği devam eden ilk yardım eğitmeni sertifikası; ya da ilkyardımcı veya ilk yardım kurs bitirme belgesiyle birlikte eğiticilerin eğitimi kurs bitirme belgesi.
• Trafik ve çevre ile trafik adabı dersleri: En az üç yıllık sürücü belgesi sahibi olmak şartıyla, üniversitelerin trafik ve çevre bilgisiyle ilgili alanlarından mezuniyet ya da Bakanlık veya millî eğitim müdürlüklerince verilmiş Trafik ve Çevre Öğreticiliği Belgesi.
• Araç tekniği dersi: Üniversitelerin otomotivle ilgili bölümlerinden lisans veya ön lisans mezuniyeti; ya da Araç Tekniği Öğreticiliği Belgesi veya Direksiyon Eğitimi Öğreticiliği Belgesi.

Son satır kadro planlaması açısından değerlidir. Direksiyon Eğitimi Öğreticiliği Belgesi bulunan bir kişi, yüksekokul mezuniyeti şartını da sağlıyorsa araç tekniği dersine girebilir. Trafik ve çevre ya da trafik adabı için aynı geçiş yoktur; oralarda ayrı bir belge veya alan mezuniyeti aranır.

Direksiyon usta öğreticiliği ile teorik öğreticilik arasındaki gerçek fark

Mevzuat metni iki rolü nitelik bakımından ayırıyor ama işin günlük karşılığı da farklı. Teorik öğretici sınıfta, planlanmış bir ders akışında, aynı anda bir gruba anlatır. Direksiyon usta öğreticisi ise çoğu zaman tek kursiyerle, akan trafikte, aynı anda hem öğreten hem de güvenliği sağlayan kişidir.

Yönetmeliğin 19 uncu maddesi bu sorumluluğu somutlaştırır. Motosiklet sınıfları ve “F” dışındaki sertifikalarda, akan trafikte verilecek direksiyon eğitimi sırasında usta öğreticinin araçta bulunması zorunludur. Motosiklet ve “F” sınıflarında ise usta öğretici kursiyeri uygun bir yerden gözleyerek ya da akan trafikte başka bir araçtan takip ederek, gerektiğinde irtibat kurabilecek durumda bulunmak zorundadır. Bu hükme aykırı şekilde kursiyere araç kullandırdığı tespit edilen usta öğreticilere, inceleme ve soruşturma sonucuna göre kursun katıldığı ilk beş sınavda görev verilmez; ikinci kez tekrarında on sınavda, üçüncü kez tekrarında ise bir yıl görev verilmez.

Bir başka pratik fark ders saatlerinde. 16 ncı maddeye göre kurslarda günde 2 saatten az, 6 saatten fazla teorik ders yapılamaz. Direksiyon eğitimi dersleri ise her bir kursiyer için ayrı ayrı olmak üzere günde 2 saatten fazla yapılamaz. 21 inci madde bir ders saatini elli dakika, iki ders saati arasındaki dinlenmeyi on dakika olarak tanımlar ve direksiyon eğitimi dersinin blok ders olarak yapılamayacağını söyler.

Belge sertifika grubuna göre düzenlenir

27 nci maddenin (d) bendi, sektörde en çok karıştırılan konuyu netleştirir. Herhangi bir sınıftan Direksiyon Eğitimi Öğreticiliği Belgesi bulunanlardan sonradan başka bir sınıf sürücü belgesi alanlar, o sınıfa ait hizmet içi eğitim tamamlama kursuna katılıp başarılı olurlarsa yeni sertifika grubunda da eğitim verebilirler.

Belgeler üç grup hâlinde ayrı ayrı düzenlenir: “B”, “D1”, “D” ve “F” sınıfı sertifika grubu; “M”, “A1”, “A2”, “A” ve “B1” sınıfı sertifika grubu; “BE”, “C1”, “C”, “C1E”, “CE”, “D1E” ve “DE” sınıfı sertifika grubu. Aynı grup içindeki sınıflar için ayrıca bir eğitim gerekmez, gruplar arasında geçişte ise hizmet içi eğitim tamamlama kursu devreye girer.

Hizmet içi eğitim yükümlülüğü nereden geldi?

9 Temmuz 2024 tarihli değişiklikle yönetmeliğe eklenen geçici 16 ncı madde, kurslarda görevli direksiyon usta öğreticilerinin resmî yaygın eğitim kurumlarında hizmet içi eğitime alınacağını ve bu eğitimlerin en geç iki yıl içinde tamamlanacağını düzenledi. Aynı fıkra, eğitime katılmayanların ya da katıldığı hâlde sınavda başarılı olamayanların çalışma izin sürelerinin uzatılmayacağını söylüyor.

Aynı değişiklik 24 üncü maddeye de dokundu. Buna göre direksiyon usta öğreticilerinin kurslarda yeniden görev alabilmeleri için Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Direksiyon Usta Öğreticileri Hizmet İçi Eğitim Tamamlama Programına katılıp sınavda başarılı olmaları gerekiyor. Uygulama takvimi sonradan güncellendi; bu konudaki gelişmeleri hizmet içi eğitim süresinin uzatılmasını anlattığımız yazıda ayrıca ele aldık. Son tarihi kendi kadronuz için teyit etmeden plan yapmayın.

Görev verilmeyen hâller

24 üncü maddenin ikinci fıkrası, 2918 sayılı Kanun kapsamında yapılan ihlaller sonucu sürücü belgesi geçici veya daimi olarak geri alınanlara eğitim personeli olarak beş yıl süreyle kurslarda görev verilmeyeceğini, görevliyken belgesi geri alınanların da görevine son verileceğini düzenler. Süre, sürücü belgesinin ilgiliye iadesi tarihinden itibaren başlar.

Bu hükmün uygulanmasında sonradan yargı kararı ve Bakanlık yazısı kaynaklı güncellemeler gündeme geldi. Kadronuzda böyle bir durum varsa, güncel uygulamayı il millî eğitim müdürlüğünden yazılı olarak teyit etmeniz en sağlıklısı.

Belge tamam, peki işe başlama?

Belgeye sahip olmak tek başına yetmiyor. 5580 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre kurumların müdürleri kurucu veya kurucu temsilcisi tarafından; diğer yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler ise müdürlerince seçilir ve çalışma izinleri valiliğin iznine sunulur. Valiliğin izni alınmadan hiç kimse işe başlatılamaz. Gerekli şartları taşıyanlar için valilikçe çalışma izni düzenlenir, iptali de yine valilikçe yapılır.

Kısa bir kontrol listesiyle toparlayalım. Diplomanız hangi ders için hangi şartı karşılıyor, sürücü belgeniz hangi sınıftan ve kaç yıllık, öğreticilik belgeniz hangi sertifika grubu için düzenlenmiş, hizmet içi eğitim durumunuz ne, çalışma izniniz düzenlendi mi. Bu beş satırı bilen bir usta öğretici, kayıt döneminde kurumuna da kolaylık sağlar.

Kurs tarafındaysanız, bu bilgileri kâğıt dosyada değil tek ekranda tutmak işinizi kolaylaştırır. Eğitmenlerin belge, sınıf ve ders takibini dijital olarak izlemek için öğretmen otomasyonu tarafımıza bakabilir, kurumunuzun eğitmen kadrosunu adaylara doğru anlatan bir sayfa için web sitesi hizmetimizi inceleyebilirsiniz.