ODY ve ÜDY Kurs Programları – Hangi Belge, Kaç Saat?

Taşımacılık firmalarının yetki belgesi işlerini takip eden kişiler bilir: ODY ve ÜDY, sürücünün değil yöneticinin belgesidir. Bir nakliye şirketinde direksiyon başındaki kişi SRC alır, ofisteki sorumlu ODY ya da ÜDY alır. Kurs tarafında ise sekiz ayrı program vardır ve ikisi asla birbirinin yerine geçmez.

Kayıt masasında bu ayrım her hafta yeniden anlatılıyor. Firma arıyor, “bize yönetici belgesi lazım” diyor; hangi belge olduğunu ise genelde bilmiyor. Sonra faaliyet alanını sorduğunuzda tablo netleşiyor. Bu yüzden programların adlarındaki numaraların ne anlama geldiğini bilmek, kurs personeli için pratik bir beceri.

Bu yazıda sekiz programın numaralandırma mantığını, ders başlıklarını ve programlarda yazan toplam süreleri topladık. Sayıların tamamı program metinlerinden alınmıştır. Hangi işletmenin hangi yetki belgesi için hangi mesleki yeterliliği bulundurması gerektiği ise ulaştırma mevzuatında düzenlenir; bu kısmı kurs programı değil, ilgili yönetmelik belirler ve güncel hâlini Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından teyit etmek gerekir.

Numaralandırma mantığı

Programların adları iki ayrım üzerine kurulu. Birincisi taşınan şeyin cinsi: yolcu mu, eşya ve kargo mu. İkincisi taşımanın kapsamı: uluslararası mı, yurt içi mi. Bu iki ayrım çarpılınca dört kombinasyon çıkıyor ve her kombinasyona bir numara veriliyor.

• 1 uluslararası yolcu taşımacılığı
• 2 yurt içi yolcu taşımacılığı
• 3 uluslararası eşya ve kargo taşımacılığı
• 4 yurt içi eşya ve kargo taşımacılığı

Aynı numaralandırma hem ODY hem ÜDY için geçerli. Yani ÜDY3, uluslararası eşya ve kargo taşımacılığı üst düzey yönetici programıdır; ODY2 ise yurt içi yolcu taşımacılığı orta düzey yönetici programıdır.

ODY ile ÜDY arasındaki temel fark

Program metinlerinde bu fark “programın seviyesi” satırında görünür. ODY programları en az ortaöğretim mezunu bireyler seviyesinde hazırlanmıştır. ÜDY programları ise en az ön lisans mezunu bireyler seviyesinde hazırlanmıştır. Toplam süreler de buna paralel olarak ÜDY tarafında daha uzundur.

İçerik başlıkları büyük ölçüde aynı olsa da ağırlıklar değişir. ÜDY programlarında mali ve idari yönetim ile pazar ve piyasa şartları bölümlerine daha fazla süre ayrılır. ODY programlarında ise günlük işleyişe dönük idari yönetim konuları öne çıkar.

Programların dayanağı da aynı: 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve bu kanunlara dayanılarak çıkarılan yönetmelikler ile Millî Eğitim Bakanlığı ile ulaştırma alanındaki bakanlık arasında imzalanan protokol. Yani bu kurslar iki bakanlığın ortak alanında duruyor; eğitimi Millî Eğitim Bakanlığı programı belirliyor, belgenin kullanıldığı yer ise ulaştırma mevzuatında tanımlanıyor.

Ders başlıkları

Sekiz programın ünite yapısı ortaktır. Başlıklar şunlardır: mevzuat ve hukuk; mali ve idari yönetim; pazar ve piyasa şartları; güvenlik; trafik adabı; meslek ahlakı. Yolcu taşımacılığı programlarında ayrıca yolcu taşımacılığı başlıklı bir ünite bulunur.

Mevzuat ve hukuk ünitesi ulaştırma mevzuatını, anayasadan başlayarak ticaret, iş, medeni ve vergi hukukunun taşımacılıkla ilgili bölümlerini, yasal sorumluluklar ve sigortayı, sözleşmeleri, gümrük ve kaçakçılık mevzuatını, dolaşım düzenlemeleri ile sınır geçiş uygulamalarını ve uluslararası konvansiyonları kapsar. Mali ve idari yönetim ünitesinde finansal yönetim, taşıma maliyetlerinin hesaplanması, vergi kanunları, müşteri ilişkileri, pazarlama, toplam kalite yönetimi, insan kaynakları ve bilgi işlem konuları yer alır. Güvenlik ünitesi ise ilk yardım ile trafik güvenliği alt başlıklarından oluşur.

Pazar ve piyasa şartları ünitesi, programların en çok gözden kaçan bölümü. İçinde taşımacılık politikaları, ulaştırma koridorları ve güzergâhlar, sektörün kurum ve kuruluşları, pazara giriş şartları ve teknik standartlar var. Yani bu ünite, bir yöneticinin “bu işe nasıl girilir, kim düzenler, hangi standartlar aranır” sorusuna cevap veriyor. Yolcu programlarındaki ayrı ünite ise doğrudan yolcu taşımacılığı uygulamalarına ayrılmış.

Programların amaçlar bölümü de bu yapıyı tekrarlıyor. ÜDY1 programında örneğin kursiyerlerin ulusal ve uluslararası ulaştırma mevzuatına hâkim olmaları, yolcu taşımacılığıyla ilgili yasal sorumlulukları ve sigorta konularını bilmeleri, gümrük ve kaçakçılık mevzuatına hâkim olmaları, dolaşım düzenlemeleri ile sınır geçiş uygulamalarını kavramaları, uluslararası konvansiyonlara hâkim olmaları, genel mali ve idari yönetim bilgisine sahip olmaları, pazara giriş şartlarını bilmeleri, temel ilk yardım kurallarını bilip uygulamaları ve meslek ahlakının gereklerini yerine getirmeleri sayılıyor.

Programlarda yazan toplam süreler

Sekiz programın tamamı Kurulun 10.02.2017 tarihli kararlarıyla kabul edilmiştir. Toplam süreler program metinlerinde şöyle verilmiştir:

Programlarda günlük sınır da yazılıdır: kursun toplam süresi dikkate alınarak hafta içi günlük 2 saatten az, 6 saatten fazla; hafta sonu günlük 2 saatten az, 8 saatten fazla ders yapılamaz.

Yeterlilikler arası geçiş

Program metinlerinde şu madde var: ÜDY ve ODY düzeyinde herhangi bir kurs belgesine sahip olup başka bir düzeyde belge alacaklar, yönetmelikte belirtilen fark konularını alarak programı tamamlar. Yani ODY3 belgesi olan biri ODY4 için baştan başlamaz.

Fark konuları ayrı bir tabloda belirlenir ve bazı geçişlerde kişi doğrudan “almış sayılır”. Kurumun kayıt sırasında bu tablonun güncel hâline bakması, hem süreyi hem ücreti doğru söylemesini sağlar. Kursiyerin elindeki belgenin türünü ve tarihini görmeden saat söylemek, sonradan düzeltilmesi zor bir yanlış anlaşılma üretiyor.

Fark mantığının mantıklı bir tarafı var elbette. Uluslararası bir programı tamamlamış kişi, yurt içi programın konularını zaten görmüş sayılır; tersi ise geçerli değildir, çünkü uluslararası tarafta gümrük ve sınır geçiş konuları fazladan yer alır. Aynı şey yolcu ile eşya taşımacılığı arasında da geçerlidir: taşınan şey değişince taşıma kuralları ve mevzuat ünitesi de değişir.

Eğitim personeli ve ölçme

ODY ve ÜDY programlarının en ayrıntılı bölümlerinden biri eğitim personeli tablosudur. Hangi konuyu kimin anlatabileceği tek tek yazılır. Trafik güvenliği, trafik adabı ve meslek ahlakı konuları için trafik ve ulaşım alanında akademik çalışma yapmış kişiler, ilgili alanlarda ön lisans mezunları ya da Bakanlıkça verilmiş öğreticilik belgesine sahip kişiler sayılır. Mevzuat ve hukuk ile mali ve idari yönetim konuları için hukuk, işletme, kamu yönetimi, iktisat ve lojistik alanlarında lisans mezunu olma ve eğiticinin eğitimi belgesine sahip olma şartı yazılıdır. İlk yardım konusu için ise İlk Yardım Yönetmeliği kapsamında alınmış ilk yardım eğitmeni sertifikası aranır.

Ölçme tarafında programlar şunu söyler: kurs süresince kursiyerlerin mesleki yeterlilik sınavlarına hazırlanması amacıyla sınav tekniklerini geliştirici çoktan seçmeli deneme sınavları düzenlenir; ayrıca açık uçlu sorulardan oluşan en az bir yazılı sınav yapılır. Yani program, kursu yalnızca anlatım süreci olarak değil sınav hazırlığı olarak da tarif ediyor.

Kurum tarafında ne anlama geliyor?

Sekiz program, sekiz ayrı hizmet demektir. Kurumların çoğu sitesinde “ODY ÜDY kursu” yazan tek bir sayfa tutuyor; arama yapan kişi ise “ÜDY3 kaç saat”, “ODY4 kimler alır” gibi çok daha net sorularla geliyor. Her programa kendi başlığını ve kendi süresini veren bir yapı, bu soruların tamamına tek seferde cevap veriyor.

Bir de planlama tarafı var. Süreler 71 saatten 104 saate kadar uzanıyor ve günlük sınırlar belli. Bu iki bilgi, bir programın kaç haftada biteceğini ve aynı dönemde kaç grup açabileceğinizi belirliyor. Programlarda örnek bir hesap bile verilmiş: günde 6 saat, haftada 5 gün eğitim yapılması hâlinde haftalık süre 30 saat oluyor. Kurumun takvim çalışmasını bu mantıkla kurması, kursiyere “ne zaman biter” sorusuna net cevap vermesini sağlıyor.

Öğrenme takibi de programlarda yazılı bir beklenti. Kursiyerlerin öğrenme süreçlerinin periyodik olarak takip edilmesi, eksiklik tespit edilirse telafi yoluna gidilmesi ve eksiği olan kursiyerlerin diğer grupların derslerine de katılabilmesi metinde açıkça belirtiliyor. Grupların çakışmayacak şekilde planlanması bu yüzden yalnızca işletme kolaylığı değil, programın kendi isteği.

Bu yapıyı kurmak için dijital hizmetlerimize bakabilir, mesleki yeterlilik kursları için hazırladığımız web sitesi çalışmalarını inceleyebilirsiniz. Program metinlerinin tam listesi kurs programları sayfamızda duruyor.