MTSK Teorik Ders Programları – Hangi Derste Ne Öğretilir?

Bir sürücü kursunun teorik bölümü, dışarıdan bakıldığında tek bir “ders” gibi görünür. Aday da genelde “teorik kaç gün sürüyor” diye sorar. Oysa o teorik bölüm, dört ayrı MEB programının toplamıdır ve dördünün kurul karar tarihi bile farklıdır. Birinin güncellendiği yıl diğeri yerinde durur.

Aşağıda dört dersin programlarında yazanları sırayla anlattık. Süreleri ve konu başlıklarını doğrudan program metinlerinden aldık; metinde göremediğimiz bir bilgiyi buraya yazmadık.

Trafik ve Çevre – teorik bölümün en uzun dersi

Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Trafik ve Çevre Dersi Programı, Talim ve Terbiye Kurulunun 23.03.2022 tarihli ve 25 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. Aynı kararla 2015 tarihli önceki program uygulamadan kaldırılmıştır. Programın tam metnine Genel Müdürlüğün PDF dosyasından ulaşabilirsiniz.

Programda toplam süre 16 ders saati olarak verilmiştir ve tamamı teoriktir; uygulamalı eğitim süresi yoktur. Program günde en az 2, en fazla 6 ders saati olacak şekilde uygulanır. Ünite başlıkları şunlardır: sürücülüğü ve yol güvenliğini etkileyen faktörler, sürücü olma şartları ve sürücü belgeleri, araç ve taşıtların tescil, hurda, sigorta ve muayene işlemleri, karayolu çeşitleri ve özellikleri, karayolu trafik güvenliği, trafik işaret ve işaretçileri, hız kuralları, takip ve durma mesafesi, manevra, durma, duraklama ve park etme, geçiş üstünlüğü, geçiş hakkı ve geçiş kolaylığı, trafikte tehlike algısı, güvenli araç kullanma, trafik kazaları, trafik ve yol denetimleri, araçlarla ilgili teknik konular ve çevre bilgisi.

Programın uygulama açıklamalarında dikkat çeken bir madde var: güvenli araç kullanımı, adaptif sürüş teknikleri, park etme ve manevra konularının örnek videolarla desteklenerek işlenmesi isteniyor. Trafikte tehlike algısı, harita ve navigasyon kullanımı gibi konuların da görsellerle işlenmesi bekleniyor. Sınıfında yansıtıcısı ve video arşivi olan kurum burada avantajlı.

Amaçlar bölümü de dersin niye bu kadar uzun olduğunu açıklıyor. Adayın sürücü olma şartlarını ve sürücü belgelerini bilmesi, tescil, sigorta ve muayene işlemlerini kavraması, trafik işaretlerinin anlamlarını öğrenmesi, hız kuralları ile güvenli takip ve durma mesafesini kavraması, kaza sonrası yükümlülükleri bilmesi, denetim sistemleri ve idari yaptırımlar hakkında bilgi sahibi olması ayrı ayrı hedef olarak yazılmış. Yani bu ders, trafik kurallarının tamamını tek başına taşıyor.

İlk Yardım – 8 ders saatlik uygulama ağırlıklı ders

Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu İlkyardım Dersi Programı, Kurulun 04.06.2013 tarihli kararına dayanır. Program metni taranmış bir belge olarak yayımlanmıştır ve PDF dosyasından incelenebilir.

Programın süresi 8 ders saatidir. İçerik üç ana bölüm hâlinde kurgulanmıştır: ilk yardımın temel ilkeleri, temel yaşam desteği, kanamalar ve yaralanmalar. İlk bölümde ilk yardım ile acil tedavi arasındaki fark, hayat kurtarma zinciri, hasta ve yaralı ile olay yerinin değerlendirilmesi ele alınır. İkinci bölümde yetişkin, çocuk ve bebeklerde temel yaşam desteği ile solunum yolu tıkanıklığında yapılacaklar vardır. Üçüncü bölümde kanama çeşitleri, şok, yara türleri ve yaralanmalarda ilk yardım işlenir.

Uygulama açıklamalarında, konular işlenirken teorik bilgiyle birlikte uygulamanın da yaptırılması ve uygulama gerektiren konuların manken üzerinde gösterilmesi isteniyor. Yani bu ders sunum eşliğinde anlatılıp geçilecek bir ders değil. Programda gösteri, gösterip yaptırma, soru cevap, tartışma, örnek olay, grupla çalışma, gezi gözlem, beyin fırtınası ve benzetim gibi yöntemler açıkça sayılıyor; kursiyerlerden dönüt alınarak eksiklerin tamamlanması da isteniyor.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; sertifikalı ilk yardım eğitimi yerine geçmez. Kursun ilk yardım dersi, ilk yardım eğitim merkezlerinde verilen sertifika programlarından ayrı bir içeriktir ve yalnızca sürücü belgesi için gereken temel bilgiyi kapsar.

Araç Tekniği – kısa ama uygulaması olan ders

Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Araç Tekniği Dersi Programı, Kurulun 23.01.2020 tarihli ve 1 sayılı kararıyla kabul edilmiştir. Metin şu PDF dosyasında yayımlanmıştır.

Toplam süre 6 ders saatidir: 4 ders saati teorik, 2 ders saati uygulamalı. Program günde en az 2, en fazla 6 ders saati olarak uygulanır. Üniteler şöyle sıralanır: araçla ilgili temel bilgiler, güvenli araç kullanma ve araç teknik bilgisi, araç bakımı ve kontrolleri, sık yaşanan araç arızaları, ekonomik araç kullanma, araçta bulundurulması gereken gereçler.

Programın açıklamalarında konuların M, A, B, C, D ve F sınıfı araçlar ile römorklar dikkate alınarak işlenmesi isteniyor. Otomatik vitesli araçların manuel vitesli araçlarla karşılaştırılması da kazanımlar arasında geçiyor. Elektrikli ve otomatik vitesli araç sayısı arttıkça bu dersin sınıf içindeki ağırlığı da değişiyor.

Trafik Adabı – davranış dersi

Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Trafik Adabı Dersi Programı, Kurulun 09.08.2018 tarihli ve 103 sayılı kararıyla kabul edilmiştir; metin burada yayımlanmıştır. Programın toplam süresi 4 saattir.

İçerik sekiz başlıktan oluşur: trafikte adap, trafikte adabın temel kavramları, trafikte iletişim, trafikte heyecan ve stres, trafikte hak ihlalleri, trafik kültürü, trafik psikolojisi ve trafikte öz denetim. Temel kavramlar başlığı altında saygı, yardımlaşma, tolerans, sabır, sorumluluk, diğerkâmlık ve dezavantajlı bireylere karşı davranışlar tek tek sayılır.

Bu ders, sınav sorusu ezberiyle geçiştirilmeye en müsait ders gibi görünür ama programın kendisi bunu istemiyor. Metinde örnek olay, beyin fırtınası, tartışma gibi yöntemlerin kullanılması ve konuların videolarla desteklenmesi açıkça yazıyor. Programın uygulama notlarında, trafikte iletişim konusu işlenirken konuşma üslubuna, öfke kontrolüne ve empatiye özellikle değinilmesi; hak ihlalleri konusunda hak kavramı ve vicdani sorumluluk üzerinde önemle durulması isteniyor. Dezavantajlı ve engelli bireylere karşı davranışlar da ayrı bir başlık olarak yer alıyor.

Öğretici nitelikleri programlarda nasıl geçiyor?

Dört programın da eğitici bölümü aynı mantıkla yazılmış: “Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Yönetmeliğinde belirtilen şartları taşıyan kişiler eğitici olarak görevlendirilir.” Yani programlar öğretici şartını kendileri saymaz, yönetmeliğe bırakır.

Pratikte bu, kurumun iki metni birlikte okuması gerektiği anlamına geliyor. Programdan konuyu ve süreyi, yönetmelikten görevlendirme şartını alırsınız. Usta öğreticilik belgesi, öğretmenlik alanı ve sertifika şartları zaman içinde değişebildiği için görevlendirme öncesinde güncel yönetmelik metnini ve il millî eğitim müdürlüğünün uygulamasını teyit etmek gerekir.

Dört dersi bir arada planlamak

Kurumun ders çizelgesini kurarken dört programın süresi ve günlük sınırları birlikte düşünülür. Trafik ve Çevre programı tek başına teorik bölümün en uzun parçasıdır; İlk Yardım ve Araç Tekniği uygulama bileşeni taşır, Trafik Adabı ise kısa ama tartışma gerektiren bir derstir. Sınıfı tek bir blokla doldurmak yerine, uygulama gerektiren dersleri manken, araç ve yansıtıcı hazır olduğunda planlamak sahada daha az aksama üretiyor.

Bir de şu var: adayların çoğu bu dört dersin ayrı ayrı programları olduğunu bilmiyor. “Teorik ders” diye tek bir şey olduğunu sanıyor. Kurumun sitesinde bu dört dersin adını, kapsamını ve süresini sade biçimde yazması, hem telefonda tekrarlanan soruları azaltıyor hem de arama yapan kişiye kurumu ciddi gösteriyor.

Öğretim araç gereci – programın sessiz şartı

Program metinlerinin sonunda genellikle kullanılacak araç ve gereçlerin listesi bulunur. Trafik Adabı programında ders notları, yansıtıcı, görsel ve işitsel araçlar, animasyonlar ve videolar sayılır. İlk Yardım tarafında manken, Araç Tekniği tarafında aracın kendisi devreye girer. Bu listeler, denetimde sorulacak sorular olduğu kadar dersin kalitesinin de göstergesidir.

Sahada en çok gördüğümüz eksik, görsel materyalin güncel olmaması. Araç teknolojisi hızlı değişiyor; dijital gösterge paneli, sürücü destek sistemleri, elektrikli araç kullanımı gibi konular artık programların içinde. Anlatımı on yıl önceki görsellerle yapan bir sınıf, adayın sınav dışındaki hayatına da karşılık veremiyor. Dört dersin materyalini yılda bir kez gözden geçirmek, programın istediği “günün teknolojisine uygun görsel ve işitsel araçlar” şartını da karşılamış oluyor.

İçeriği kurumunuzun sitesine taşımak

Bu tür program bilgisini yayımlarken iki şeye dikkat etmenizi öneriyoruz: kaynağı gösterin ve kurul karar tarihini yazın. Program güncellendiğinde sayfanızı da güncelleyin. Bu alışkanlık, sitenizin arama motorlarında ve yapay zekâ asistanlarında güvenilir kaynak olarak değerlendirilmesine katkı sağlar.

Bu içerik yapısını kurumunuzun sitesine kurmamızı isterseniz hizmetlerimize bakabilirsiniz. Yürürlükteki MEB programlarını derlediğimiz kurs programları sayfasından ilgili PDF’lere doğrudan ulaşabilirsiniz.