İtfaiyecilik Kurs Programları – 40 ve 120 Saatlik Programlar

Yangın güvenliği eğitimi denince akla genelde iş yerlerinde verilen kısa tatbikatlar geliyor. Oysa MEB onaylı kurs programları listesinde itfaiyecilik başlı başına bir alan ve iki ayrı programı var. İkisi aynı içeriği farklı derinlikte ve farklı kitleye veriyor.

Bu yazıda iki programın kapsamını ve kimin için hazırlandığını, program metinlerine bakarak anlattık.

İki program, tek karar

Hem 40 saat süreli hem 120 saat süreli İtfaiye Elemanı Yetiştirme Kurs Programı 15.02.2012 tarihli kurul kararına dayanıyor. İkisinin de dayanağı aynı metinlerde toplanmış: 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu, 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu, Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği, Özel Kurslar Yönetmeliği ve İçişleri Bakanlığının İtfaiye Teşkillerinin Kuruluş, Görev, Eğitim ve Denetim Esaslarına Dair Yönetmeliği.

Programların amaçları da ortak. Kursiyerlerin itfaiyecilikle ilgili temel kavramları ve becerileri edinmeleri, ekipmanları tanıyıp kullanmaları ve çalışır durumda muhafaza etmeleri, yanma ve yangınla ilgili temel durumları tanımaları, yangından korunma ve önleme tedbirlerini almaları, kimyasalları tanıyarak zararlarından korunmaları, kurtarma ve yaralı taşımada emniyetli çalışma kurallarına uymaları, temel ilk yardım uygulamalarını ve itfaiyecilik spor eğitimini kavramaları, adli bilimlerin önemini kavramaları ve doğru güvenli yangın raporları hazırlamaları hedefleniyor.

40 saatlik program kimin için?

40 saatlik programın kayıt kabul şartı çok belirli: bu program 2009 yılından önce itfaiye elemanı olarak çalışmaya başlamış itfaiye çalışanları için hazırlanmıştır. Program metninde amaç açıkça yazıyor; ülkemizde 2009 yılından önce itfaiye elemanı olarak çalışmaya başlamış ve hâlihazırda çalışmakta olan kişilerin mesleki bilgilenmelerini sağlamak ve onları sertifikalandırmak.

Yani bu program yeni bir meslek edindirme programı değil, mevcut çalışanların belgelendirilmesine yönelik bir programdır. Süre planlaması da buna göre yapılmış: haftalık süre günde 4 saat üzerinden 5 gün ile 20 saat, toplam süre 2 hafta ile 40 saattir. Program on güne yayılır ve her gün bir konu bloğuna ayrılır.

Bu tasarımın pratik bir sebebi var. Hâlihazırda görevde olan bir itfaiye çalışanını haftalarca vardiyadan çekmek mümkün değil. On güne yayılan, günde dört saatlik bir program, çalışanın mesai düzenini en az bozan biçim. Kurum için de planlaması nispeten kolay bir takvim anlamına geliyor.

120 saatlik program kimin için?

120 saatlik programın seviyesi ise farklı tarif edilmiş: bu program en az ilköğretim okulu mezunu bireyler için hazırlanmıştır. Yani mesleğe yeni girecek kişileri de kapsar.

Süre planı şöyle: haftalık süre günde 4 saat üzerinden 3 gün ile 12 saat, toplam süre 10 hafta ile 120 saattir. Konular haftalara dağıtılmıştır ve her hafta bir ana başlığa ayrılmıştır. Aynı konu bloğu 40 saatlik programda bir güne sığdırılırken burada bir haftaya yayılır; derinlik farkı buradan doğar.

Kapsam – on başlık

İki programın konu blokları aynı sırayı izler:

1. İtfaiyecilik ve yangın güvenliği: afet bilgisi, itfaiyenin tarihçesi, itfaiye organizasyonu, itfaiye ve itfaiyecinin görevleri, çalışma motivasyonu, yangın güvenlik kavramları.
2. İtfaiye araç gereç ve malzemelerini tanıma ve kullanma: çok maksatlı araç, kurtarma aracı, merdivenli araç, motopomp, kesiciler ve hidrolik aletler, jeneratör, havalandırma cihazları, teneffüs cihazları, yangın söndürme cihazları, köpük işleme malzemeleri, hortum ve lanslar.
3. Yanma ve yangın bilgisi: yanmanın tanımı, yangının bileşenleri ve aşamaları, ısı kaynakları, ısı transferi, yangın çeşitleri, söndürme usulleri ve söndürmede kullanılan maddeler.
4. Yangından korunma ve önleyici tedbirler: binalarda, endüstriyel tesislerde, akaryakıt istasyonlarında ve araçlarda alınacak önlemler, risk ve zarar azaltma yöntemleri, acil durum planlaması.
5. Yangına müdahale teknikleri: ihbarların alınması, olay yerine intikal, tabya kurma, yangında ilerleme, bina, endüstriyel tesis, orman, araç ve rafineri yangınlarına müdahale, toz patlamaları.
6. Tehlikeli maddeler ve kimyasallar: tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, patlayıcılar, parlayıcı sıvılar, oksitleyiciler, toksik ve bulaşıcı maddeler, kimyasal giysi ve ekipmanlar.
7. Binaların yangından korunma yönetmeliği: kullanım ve tehlike sınıfları, kaçış yolları ve acil çıkışlar, yangın algılama ve kontrol sistemleri, söndürme sistemleri, tehlikeli maddelerin depolanması.
8. Kurtarma teknikleri: yüksek ve alçak alanlarda çalışma prensipleri, halatlar ve halat bağları, kurtarma setleri, araçtan, kuyudan, enkazdan ve asansörden kurtarma, sedyeyle yaralı indirme ve çıkarma, arama kurtarma çalışmaları.
9. İlk yardım ve itfaiyecilik spor eğitimi: temel yaşam desteği, kanamalar, yaralanmalar, kırık çıkık ve burkulmalar, şok, boğulmalar, zehirlenmeler, elektrik çarpmaları, hasta taşıma teknikleri ile kondisyon ve dayanıklılık çalışmaları.
10. Olay yeri inceleme ve raporlama: adli bilimler ve yangın inceleme, elektrik kökenli yangınlar, kundaklama, ölümlü yangınlar, olay dokümantasyonu, yangın raporunun hazırlanması, yangın bilirkişiliği ve tanıklığı.

Uygulama ağırlığı

Konu başlıklarına bakınca dikkat çeken şey, blokların çoğunun adında “uygulamalı olarak” ifadesinin geçmesi. Araç gereç tanıma ve kullanma, yangına müdahale teknikleri, kurtarma teknikleri ile ilk yardım ve spor eğitimi bloklarının tamamı uygulamalı olarak tanımlanmış.

Programın uygulama açıklamalarında ayrıca yangın meydana gelmiş alanlara gezi düzenlenerek kursiyerlerin inceleme yapmalarının sağlanacağı yazılı. Konuların bilgisayar ortamında sunum eşliğinde, tartışma ve soru cevap gibi kursiyer katılımını esas alan yöntemlerle işleneceği de belirtiliyor.

Bu, kurum açısından ciddi bir altyapı demek. Araç, ekipman, teneffüs cihazı, halat setleri, yangın söndürme cihazları, ilk yardım maketleri ve kişisel koruyucu donanım programın öğretim araç gereçleri listesinde tek tek sayılıyor. Listede ayrıca eğiticiler tarafından hazırlanacak sunumlar, Talim ve Terbiye Kurulunca kabul edilmiş kitaplar, ders notları ve mevzuat kitapları da yer alıyor.

Programın işleyiş notlarında konuların sırasına dikkat edilmesi, birbirinin ön koşulu olan konuların atlanmaması ve temel kavramlar anlaşılmadan ayrıntıya geçilmemesi isteniyor. Örnek olayların sınıfta tartışılarak kursiyerlerin bilgiyi kullanma ve yorumlama yeteneğinin geliştirilmesi de ayrı bir madde olarak yazılmış. Bu, konuların birbirine bağlı ilerlediği bir kurgu; ilk bloklardaki kavramlar oturmadan müdahale ve kurtarma bloklarına geçilmesi programın kendi mantığına aykırı.

Ölçme ve belgelendirme

Her iki programda da kurs bitiminde ilgili yönetmelik hükümlerine göre sınav yapılacağı ve sınav sonucunda başarılı olanlara kurs bitirme belgesi verileceği yazılı. Programlarda bir puan ve derece tablosu da bulunuyor; değerlendirme bu puanlama esaslarına göre yapılıyor.

40 saatlik programda ise belgenin adı doğrudan yazılmış: kurs sonunda yapılacak sınavda başarılı olan kursiyerlere itfaiye elemanı yetiştirme kursu bitirme belgesi verilir.

Kimler için anlamlı?

Bu iki program, belediye itfaiye teşkilatları, organize sanayi bölgeleri, büyük tesisler ve özel güvenlik alanında çalışan kurumlar için doğrudan karşılık buluyor. Bir tesisin kendi yangın ekibini kurması ya da mevcut ekibini belgelendirmesi gerektiğinde gündeme gelen programlar bunlar.

İş makineleri tarafında ayrıca İtfaiye Aracı Operatörü Yetiştirme Kurs Programı da bulunuyor; o program 18.08.2025 tarihli kurul kararına dayanır, aracın operatörlüğüne yöneliktir ve itfaiye elemanı yetiştirme programlarından ayrıdır. İki alanı karıştırmamak, hem kurs tanıtımında hem kurumsal görüşmelerde işi kolaylaştırıyor.

Şöyle düşünün: bir belediye hem aracını kullanacak operatörü hem müdahaleyi yapacak ekibi yetiştirmek istiyor. Bunlar iki ayrı program, iki ayrı süre ve iki ayrı belge demek. Kurumun teklifini bu ayrımı gösterecek şekilde hazırlaması, karşı tarafın bütçe ve personel planını doğru yapmasını sağlıyor.

Programların yaşı ve güncellik

İki itfaiyecilik programı da 2012 tarihli. Bu, metinlerin uzun süredir yenilenmediğini gösteriyor. Programlarda atıf yapılan yönetmeliklerin bazılarının güncel isimleri ve hükümleri değişmiş olabilir. Bu nedenle program metnini okurken içerik başlıklarını esas alıp, atıf yapılan mevzuatın güncel hâlini ayrıca kontrol etmek gerekiyor.

Aynı şey tanıtım metinleri için de geçerli. Sitenizde bu programları anlatırken süreleri ve konu başlıklarını program metninden yazın, mevzuata ilişkin ayrıntıları ise güncel kaynaktan teyit edin ya da hiç yazmayın.

Tanıtım tarafında ne yapmalı?

Bu alanda arama yapan kişi çoğu zaman kurum temsilcisidir; tesis müdürü, insan kaynakları sorumlusu ya da belediye birim amiri. Aradığı şey net: hangi program, kaç saat, kimler katılabilir, sonunda hangi belge veriliyor. Bu dört soruya doğrudan cevap veren bir sayfa, uzun tanıtım metinlerinden çok daha iyi çalışıyor.

Kurumunuzun bu alandaki hizmetlerini görünür kılmak için dijital hizmetlerimize bakabilir, operatörlük tarafındaki çalışmalarımızı iş makinesi kursu web sitesi sayfamızda inceleyebilirsiniz. Programların tam metinleri için kurs programları sayfamıza göz atın.