Araç yangınında ilk iş söndürmek değil, insanları araçtan uzaklaştırmaktır: araç güvenli bir yere çekilir, motor durdurulur, herkes indirilir, güvenli mesafeye geçilir ve 112 aranır. Motor bölümünden duman geliyorsa kaput açılmaz. Yanık oluştuysa yanan kişinin koşması engellenir, alev örtüyle bastırılır, yanık bölge basınçsız suyla soğutulur, temiz bir bezle örtülür ve 112’ye haber verilir. Su toplayan yerler patlatılmaz, yanığın üzerine herhangi bir madde sürülmez. Bu yazı genel bilgi verir; tıbbi tavsiye değildir.
Bu içerikte:
- Araçtan duman ya da alev çıkarsa ilk ne yapılır?
- Kaput neden açılmaz?
- Yangın söndürme cihazı ne zaman kullanılır?
- Giysisi alev alan kişiye nasıl yardım edilir?
- Isı yanığında ilk yardım nasıl yapılır?
- Yanıkta neler yapılmaz?
- Kimyasal ve elektrik yanığında ne değişir?
- Yanığın ciddiyeti neye göre değişir?
- Kurs sahipleri için not
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Sürücü kursunun ilk yardım dersinde yanıklar ayrı bir başlıktır. Teorik sınavda da karşınıza çıkar. Trafikte ise konu çoğu zaman araç yangınıyla birlikte gelir. Bu yazıda önce yangın anındaki sırayı, sonra yanıkta ilk yardımı anlatıyoruz. Buradaki bilgiler genel kabul görmüş güvenli adımlardır. Tıbbi tavsiye yerine geçmez; şüphe duyduğunuz her durumda 112’yi arayın ve görevlinin söylediklerini uygulayın.
Araçtan duman ya da alev çıkarsa ilk ne yapılır?
- Güvenli biçimde durun. Sinyal vererek aracı trafiği tehlikeye sokmayacak bir yere çekin. Mümkünse diğer araçlardan ve binalardan uzak bir nokta seçin.
- Motoru durdurun. Kontağı kapatın.
- Herkesi indirin. Yolcuları trafiğin akmadığı taraftan indirin. Eşya almak için oyalanmayın.
- Uzaklaşın. Araçtan ve yoldan güvenli bir mesafeye geçin, meraklıları da uzak tutun.
- 112’yi arayın. Yerinizi, bunun bir araç yangını olduğunu ve yaralı olup olmadığını söyleyin.
Kaput neden açılmaz?
İtfaiye teşkilatlarının araç yangını tavsiyelerinde ortak kural şudur: motor bölümünden duman ya da koku geliyorsa kaput kaldırılmaz. Kaput açıldığında içeri giren hava alevi bir anda büyütebilir. Önerilen, kaput kolunu çekip kilidi serbest bırakmak ama kaputu açmamaktır.
Yangın söndürme cihazı ne zaman kullanılır?
Karayolları Trafik Yönetmeliği, otomobillerde kullanıma hazır en az bir yangın söndürme cihazı bulundurulmasını ister. Cihaz görülebilen ve kolay erişilen bir yerde durmalı, en az biri sürücünün hemen yanında olmalıdır. Cihazı yalnızca yangın küçükse ve bunu yapmanın güvenli olduğundan eminseniz kullanın. Motor bölümündeki yangında söndürücü, kaput açılmadan, kaputun kenar altından ya da ön ızgaradan sıkılır. Motor yangınına su dökülmez. Tereddüt ediyorsanız müdahale etmeyin; uzaklaşıp ekipleri bekleyin. Araç yerine konabilir, insan konamaz.
Giysisi alev alan kişiye nasıl yardım edilir?
- Kişiyi sakinleştirin ve koşmasını engelleyin. Koşmak alevi büyütür.
- Üzerini battaniye ya da kalın bir örtüyle kapatarak alevi bastırın.
- Örtü yoksa yerde yuvarlanmasını sağlayın.
- Kendi güvenliğinizi riske atmayın. Önce olay yerinin güvenliği gelir; bu sırayı ilk yardımın temel kavramları yazısında anlattık.
Isı yanığında ilk yardım nasıl yapılır?
Millî Eğitim Bakanlığı’nın ilk yardım içeriklerinde ısıyla oluşan yanıklar için sıra şöyle verilir:
- Kişinin bilincini ve solunumunu değerlendirin. Yüz ve boyun bölgesindeki yanıklarda solunum yolu etkilenmiş olabilir.
- Yanık bölgeyi basınçsız suyun altında tutarak soğutun. Yanık yüzeyi genişse bu uygulanmaz; vücut ısısı düşebilir.
- Şişme olabileceği için yüzük, bilezik ve saat gibi eşyaları çıkarın.
- Deriye yapışmamış giysileri çıkarın. Yapışmış olanı çekmeyin; çevresinden kesin.
- Yanığın üzerini temiz, nemli bir bezle örtün. Kişinin üzerini örterek üşümesini önleyin.
- 112’ye haber verin.
Yanıkta neler yapılmaz?
| Yapılmaz | Neden? |
|---|---|
| Su toplayan yerleri patlatmak | Açık yara oluşur, enfeksiyon riski artar |
| Yanığa ilaç, merhem, yoğurt ya da buz gibi maddeler sürmek | Yarayı kirletir, sağlık ekibinin değerlendirmesini zorlaştırır |
| Yapışmış giysiyi çekip koparmak | Deriyi de birlikte kaldırır |
| Yanık bölgeleri birbirine değecek biçimde birlikte sarmak | Yüzeyler birbirine yapışabilir |
| Yanan kişinin koşmasına izin vermek | Alev büyür |
Kimyasal ve elektrik yanığında ne değişir?
Trafik kazasında akü sıvısı gibi kimyasallarla temas olabilir. Kimyasal yanıkta amaç, maddenin deriyle temasını bir an önce kesmektir. Bölge bol ve basınçsız suyla, ovmadan yıkanır; maddenin bulaştığı giysiler çıkarılır ve 112 aranır. Elektrik kaynaklı yanıkta ise kişiye dokunmadan önce akımın kesilmesi gerekir ve suyla müdahale edilmez. Kaza yerinde kopmuş bir enerji hattı varsa yaklaşmayın, 112’ye durumu bildirin.
Yanığın ciddiyeti neye göre değişir?
İlk yardım dersinde yanığın ağırlığını belirleyen etkenler sayılır: derinlik, yaygınlık, yanığın vücuttaki yeri, enfeksiyon riski, kişinin yaşı, solunum yolunun zarar görüp görmediği ve önceden var olan hastalıklar. Sınavda bu liste doğrudan sorulabilir. Olay yerinde ise sizden derece tahmini beklenmez; yapmanız gereken soğutmak, örtmek ve haber vermektir. Dersin tamamına nasıl çalışılacağı için ilk yardım dersine çalışma yazısına bakabilirsiniz.
Kurs sahipleri için not
Bu konu, eğitim araçlarınızdaki yangın söndürme cihazını derste göstermek için iyi bir fırsattır. Cihazın yerini, emniyet pimini ve dolum tarihinin nerede yazdığını adaya bir kez göstermek yeterlidir. Sitenizdeki ilk yardım dersi sayfasında yanık başlığına kısa bir “yapılır ve yapılmaz” listesi koyabilirsiniz. Tıbbi ayrıntıya girmeyin; dersi ilk yardım eğitmeninizin verdiğini ve içeriğin Bakanlık programına dayandığını belirtin. Çalışma soruları için adayları örnek sorular sayfasına yönlendirebilirsiniz.
kaynak olarak ekleyin