Kule vinç operatörlük eğitimi, Talim ve Terbiye Kurulunun 2020 yılında kabul ettiği Kule Vinç Operatörü Kurs Programına göre veriliyor. Aynı kararla 2015 tarihli Kaldırma-Yükleme (Kule Vinç) Operatörü Yetiştirme Kursu Programı yürürlükten kaldırıldı. Program 60 ders saatinden oluşuyor ve iş organizasyonunu ayrı bir ünite olarak ele alıyor.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Kule vinç operatörü ne yapar?
Kule vinç operatörü, şantiyenin tamamını yukarıdan gören ama yükün bağlandığı noktayı çoğu zaman göremeyen kişi. İşaretçiyle iletişim, rüzgârın etkisi, yükün salınımı ve vinç kapasitesi, her kaldırmada hesaba katılması gereken şeyler.
Programın amaçlarında kursiyerin iş sağlığı ve güvenliği, çevre koruma ve kalite önlemlerini uygulaması, iş makinesi türleri ve kullanım alanları hakkında bilgi sahibi olması, makine nakil ve trafik güvenliği mevzuatını bilmesi, meslek etiğine uygun çalışması, mesleki gelişim faaliyetlerini yürütmesi, yapılacak iş ile ilgili gerekli iş organizasyonunu yapması, kule vinci ile malzeme ve yükü istenen yere taşıma ve kaldırma işlemlerini yapması ve kule vincinin genel kontrollerini yapması sayılıyor.
Operatörlük belgesi, bu eğitimin resmî programa göre alındığını gösteriyor. Şantiyede görevlendirme ve iş başvurusu sırasında işverenin ilk sorduğu belge.
Kimler katılabilir?
Programın kayıt kabul şartları: bu kurs programı 19 yaşından gün almış, en az ilkokul ve/veya ilköğretim düzeyinde eğitimini tamamlamış ve Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünün İş Makineleri Sürücü Eğitim Kursları ile İlgili Yönergesinde belirtilen şartları taşıyan bireyler için hazırlanmıştır.
Yüksekte çalışma ve sağlık durumu gibi konularda ek şart aranıp aranmadığını yönergeden ve kurumdan teyit edin. Program metni bu konuda ek bir rakam vermiyor.
Kursa gelenlerin bir kısmı şantiyede işaretçi ya da yük bağlayıcı olarak çalışmış, vinci dışarıdan tanıyan kişiler. Bu deneyim iletişim tarafında avantaj sağlıyor; kabindeki kumanda becerisi ise uygulamalı eğitimde sıfırdan kazanılıyor.
Üniteler ve süre
Program günde en fazla 6 ders saati olarak uygulanıyor.
| Eğitim türü | Süre |
|---|---|
| Teorik eğitim | 36 ders saati |
| Araç başı (grup) uygulamalı eğitim | 18 ders saati |
| Araç üzeri (bireysel) uygulamalı eğitim | 6 ders saati |
| Toplam | 60 ders saati |
Ünite başlıkları:
- İş sağlığı ve güvenliği, çevre koruma ve kalite önlemleri
- İş makinesi türleri ve kullanım alanları
- Makine nakil ve trafik güvenliği mevzuatı
- Meslek etiği ve mesleki gelişim faaliyetleri
- İş organizasyonu
- Malzeme ve yükü istenen yere taşıma ve kaldırma işlemleri
- Kule vincin kontrolleri
Diğer iş makinesi programlarından farklı olarak burada nakil ve park üniteleri yok; kule vinç sabit kurulan bir makine. Onun yerine iş organizasyonu ayrı bir ünite olarak öne çıkıyor.
G sınıfı sürücü belgesi ve muafiyet
Programın uygulama açıklamalarında G sınıfı sürücü belgesiyle ilgili tek hüküm muafiyet: operatörlük belgesi ya da G sınıfı sürücü belgesine sahip kursiyerler, teorik eğitim kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği, iş makinesi türleri ve kullanım alanları, makine nakil ve trafik güvenliği mevzuatı, meslek etiği ve mesleki gelişim konularından muaf tutuluyor.
İş organizasyonu, yük taşıma ve kule vinç kontrolleri üniteleri ile uygulamalı eğitim muafiyet kapsamında değil. Programda G sınıfı sürücü belgesine dair başka hüküm yok; bu konuda güncel mevzuatı ilgili kurumlardan teyit edin.
İş güvenliği
Kule vinç kazaları nadiren tek bir hatadan kaynaklanıyor; genellikle bir zincir oluşuyor. Kapasitenin üzerinde yük, yanlış bağlama, işaretçiyle kopuk iletişim, rüzgâr koşullarının göz ardı edilmesi. Programın iş organizasyonu ünitesinin ayrı tutulması bu zinciri kırmaya yönelik.
Program, eğitim süresince ortam, malzeme, araç gereç ve cihazlardan kaynaklanabilecek tehlike ve risklerin giderilmesine ilişkin önlemlerin eğitici ve kurum tarafından alınmasını şart koşuyor. Kule vincin genel kontrolleri de ayrı bir ünite; vardiya başındaki kontrolün atlanmaması, eğitimin kalıcı alışkanlığı olmalı.
İş organizasyonu ünitesi neden ayrı?
Kule vinç operatörü tek başına çalışmıyor. Yükü bağlayan kişi, işaret veren kişi, şantiye şefi ve vardiya devri yapılan diğer operatör aynı zincirin halkaları. Programın iş organizasyonunu ayrı bir ünite olarak tutması bu zinciri kurmak için.
Bu ünitede operatörün yapılacak işle ilgili bilgiyi alması, vardiya düzenini bilmesi ve iş akışını planlaması üzerinde duruluyor. Sahada karşılığı basit: hangi yükün ne zaman, nereye, hangi sırayla kaldırılacağının kaldırma öncesinde netleşmesi. Planı olmayan bir şantiyede operatör sürekli acele eder; acele de vinç çalışmalarında riskin en bilinen kaynağı.
Kursiyer için öneri: eğitim sırasında yalnızca kumanda becerisine odaklanmayın. İşaretçiyle iletişim, telsiz kullanımı ve yükün bağlanma şeklini kontrol etme alışkanlığı da belgenin arkasındaki asıl yetkinlik. Teorik bölümdeki 36 ders saati bu konuları da kapsıyor ve sınavda bunlardan soru geliyor.
Eğiticide aranan nitelikler
Programa göre Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünün İş Makineleri Sürücü Eğitim Kursları ile İlgili Yönergesinde belirtilen şartları taşıyan kişiler eğitici olarak görev alabiliyor.
Uygulamalı eğitim araç başında grup hâlinde ve araç üzerinde bireysel olarak yapılıyor. Kule vinçte araç üzeri uygulama, kabinde eğitici gözetiminde yapılan kaldırma ve taşıma işlemleri anlamına geliyor. Kayıt öncesinde kursun uygulamayı hangi vinçte ve hangi sahada yaptırdığını sorun.
Sınav, belge ve belgenin kullanımı
Kurs programının sonunda İş Makineleri Sürücü Eğitim Yönergesi çerçevesinde teorik ve uygulamalı sınav yapılıyor. Program metnine göre bu sınavlarda başarılı olan kursiyerlere Kurs Bitirme Belgesi düzenleniyor; belgelendirme bölümüne göre de belge, yönerge hükümlerince veriliyor.
Belge, şantiyede görevlendirmede ve iş başvurusunda eğitimin resmî kanıtı. Kule vinç çalışmalarında işverenin ayrıca başka belgeler isteyip istemediği işin niteliğine göre değişebiliyor; bunu işverenden ve ilgili mevzuattan teyit edin. Mesleki yeterlilik belgelendirmesinin ne olduğunu MYK belgesi nedir yazısında anlattık.
Doğru kurum ve kayıt
Kule vinç operatörlük eğitimi yalnızca Millî Eğitim Bakanlığınca iş makinesi sürücü eğitimi için yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydı alamaz; iş makinesi yetkisi yoksa operatörlük kaydı yapamaz. Psikoteknik merkezi kurs kaydı yapamaz.
Kurumun yetkisini MEB kurum listesinden doğrulayın. Mobil vinçle çalışacaksanız ayrı bir program olduğunu unutmayın: mobil vinç operatörlük belgesi. Genel bilgi için iş makinesi kursları sayfasına bakabilirsiniz.
Ücret
Kurs ücretinin alt sınırı her il için valilik ve il millî eğitim müdürlüğü bünyesinde oluşturulan taban ücret komisyonu tarafından belirlenir. Bu sayfada rakam vermiyoruz.
Bölgenizdeki yetkili kursları arayın; teorik ders, uygulama saatleri, sınav ve belge işlemlerinin fiyata dâhil olup olmadığını sorun. Önceki operatörlük belgeniz varsa muafiyet nedeniyle ders saati değişeceğinden bunu belirtin.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.