Kaldırma Makineleri Operatörü Yetiştirme Kursu Programı, Talim ve Terbiye Kurulunun 18 Nisan 2018 tarihli kararıyla, elektrikli trans palet ve bazı başka iş makinesi programlarıyla birlikte kabul edildi. Program 30 saatten oluşuyor. Adı vinçleri çağrıştırsa da konusu farklı: ağır tonajlı araç ve makinelerin bakım ve montajında kullanılan, elektrikli hidrolik sistemle çalışan kaldırma makineleri.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Kaldırma makinesi nedir, operatörü ne yapar?
Programın uygulama açıklamaları kapsamı açıkça tarif ediyor: bu program demir yollarında lokomotif ve vagon, ağır tonajlı araçlarda iş makinesi, otobüs, otomobil ve kamyon, şantiyelerde tersane ve hidroelektrik santrali gibi alanlar, fabrikalar ve hava alanlarında uçak bakımı için tamir ve bakım ekipmanlarının montajında kullanılan, elektrikli hidrolik sistemle çalışan kaldırma makinesi operatörü yetiştirmek için hazırlanmış.
Yani söz konusu makine, ağır bir aracı bakım için yerden kaldıran ve sabit tutan sistem. Kule vinç ya da mobil vinçle karıştırılmamalı; onların ayrı programları var.
Programın amaçlarına göre kursu tamamlayan kişinin kaldırma makinesinin özelliklerini sıralaması, makineyi kullanım amacına uygun kullanması, emniyet kurallarını öğrenmesi, ağırlık merkezlerini dikkate alarak makineyi yerleştirmesi, yabancı madde hasarının önlenmesini kavraması, çalışma alanının güvenlik kontrollerini yapması, mekanik, hidrolik ve elektrik sistemlerini kavraması, periyodik bakımlarını yapması, diğer personelle koordineli çalışması, kaldırma ayaklarının açılıp kapatılmasını öğrenmesi ve yük kaldırma ayak yüksekliğini ayarlaması bekleniyor.
Kimler katılabilir?
Programın düzeyi bölümüne göre bu program 19 yaşından gün almış, en az ilkokul ve/veya ilköğretim düzeyinde eğitimini tamamlamış bireyler için hazırlanmış. Kursa katılım program seviyesi ve Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünün İş Makineleri Sürücü Eğitim Yönergesi hükümleri çerçevesinde gerçekleştiriliyor.
Katılımcılar genellikle demir yolu bakım atölyelerinde, otobüs ve kamyon servislerinde, iş makinesi bakım merkezlerinde, tersanelerde ve uçak bakım hangarlarında çalışan teknik personel. Bu işyerlerinde kaldırma makinesini kullanacak kişilerin eğitiminin belgelenmesi, işverenin iş güvenliği yükümlülükleri açısından da önem taşıyor. Toplu kayıtta da yaş ve öğrenim şartı her kursiyer için ayrı ayrı aranıyor.
Üniteler ve saat dağılımı
Programın süresi: günde 6 saat, 5 gün, toplam 30 saat. İçeriğin dağılımı şöyle:
| Ünite | Süre ve tür |
|---|---|
| İş organizasyonu | 8 saat, teorik |
| İş öncesi hazırlıklar | 8 saat: 4 teorik, 4 araç başı |
| Kaldırma makinesi kontrolleri | 6 saat: 3 teorik, 3 araç başı |
| Kaldırma makineleri ile uygulama çalışması | 6 saat, uygulamalı |
| Mesleki gelişim | 2 saat, teorik |
İş öncesi hazırlıklar ünitesinde ayaklar ve takoz gibi ataşmanların sökülüp takılması, saha içi personelle koordineli çalışma ve vardiya değişimi bilgilendirmesi işleniyor. Uygulama ünitesinde kaldırma ayaklarının dengeli yerleştirilmesi, kaldırma işleminin koordineli yapılması ve kaldırma işlemi sonunda mesnet ayaklarla destekleme yapılması çalışılıyor.
Ortak konular ve muafiyet
Programda G sınıfı sürücü belgesine ilişkin bir hüküm yok. Muafiyet şöyle düzenlenmiş: iş organizasyonu, iş öncesi hazırlıklar ve mesleki gelişim konuları tüm iş makinelerinde ortak konu olup, iş makinesi eğitimlerinde bu konuları aldığını belgeleyenler, diğer bir iş makinesi operatörlüğü eğitimine katıldığında bu konulardan muaf oluyor.
Bu ortak konular farklı iş makinesi eğitimlerine katılan adaylarla ortak derslikte de işlenebiliyor. Daha önce başka bir iş makinesi eğitimi aldıysanız belgenizi kayıt sırasında gösterin.
İş güvenliği
Kaldırma makinesinin altında insan çalışıyor. Bu cümle programın neden güvenliği bu kadar öne aldığını tek başına açıklıyor. Ağırlık merkezinin yanlış hesaplanması, ayakların dengesiz yerleştirilmesi ya da kaldırma sonrası mesnet ayaklarla destekleme yapılmaması, altındaki kişi için hayati sonuç doğurabilir.
Programın kazanımlarında emniyet kurallarını öğrenmek, çalışma alanının güvenlik kontrollerini yapmak, mekanik ve hidrolik bağlantı noktalarını kontrol edip gevşeyen cıvata ve somunları sıkmak ayrı ayrı sayılmış. Öğretim araç gereçleri arasında ilk yardım çantası, takoz ve baret, eldiven, çelik burunlu ayakkabı ve fosforlu yelek gibi kişisel koruyucu donanım yer alıyor.
Kursa hazırlık ve belgenin kullanımı
Bu kursa gelenlerin çoğu teknik personel ve makineyi atölyede zaten görmüş kişiler. Eğitimin katkısı, alışılmış işin güvenlik adımlarını sıraya koymasında. Program 8 saati iş organizasyonuna ayırıyor; bu, beş günlük kursun en uzun ünitesi ve koruyucu ekipman seçimi, çalışma ortamındaki tehlikelere karşı önlemler ile ağır işlerde güvenlik önlemlerini kapsıyor.
- Kaldırma öncesinde aracın ağırlık merkezini ve kaldırma noktalarını doğrulamayı alışkanlık hâline getirin.
- Kaldırma ayaklarının dengeli yerleştirildiğini kontrol etmeden işleme başlamayın.
- Kaldırma bittikten sonra mesnet ayaklarla destekleme yapmadan kimsenin aracın altına girmesine izin vermeyin; program bunu ayrı bir uygulama adımı olarak sayıyor.
- Birden fazla makineyle yapılan kaldırmalarda koordinasyonu tek kişiye bağlayın.
Belgeyi aldıktan sonra aslını saklayın, işverene onaylı örneğini verin. Geçerlilik ve sorgulama konusunda güncel bilgiyi düzenleyen kurumdan alın. Belge kaybolursa yeniden düzenleme için de aynı kuruma başvurun.
Eğitici hakkında
Bu programın metninde ayrı bir eğiticinin nitelikleri bölümü bulunmuyor. Kursa katılım ve uygulama İş Makineleri Sürücü Eğitim Yönergesi hükümlerine bağlanmış.
Eğiticide aranan şartlar için programın resmî metnini ve ilgili yönergeyi inceleyin. Program, uygulanırken slayt ve video gibi materyallerden yararlanılmasını, uygulamalı konuların ise kaldırma makinesi üzerinde ve uygulama alanında yapılmasını istiyor.
Sınav ve belge
Programın ölçme ve değerlendirme bölümüne göre kurs sonunda İş Makineleri Sürücü Eğitim Yönergesi hükümleri çerçevesinde teorik ve uygulamalı sınav yapılıyor. Sınavlarda başarılı olanlara İş Makinesi Kullanma Yetki Belgesi (Operatörlük Belgesi) düzenleniyor.
Kurs sürecinde kontrol listeleri ve gözlem formlarıyla kursiyerin uygulamaları doğru işlem basamaklarıyla yapıp yapmadığı izleniyor. Belge, bakım atölyesinde görevlendirmede eğitimin resmî kanıtı. Geçerlilik ve sorgulama konusunda güncel bilgiyi düzenleyen kurumdan alın.
Doğru kurum ve kayıt
Kaldırma makineleri operatörlük eğitimi yalnızca Millî Eğitim Bakanlığınca iş makinesi sürücü eğitimi için yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydı alamaz; psikoteknik merkezi kurs kaydı yapamaz. Kurumun yetkisini MEB kurum listesinden doğrulayın.
Program adındaki benzerlik nedeniyle yanlış kayıt yapılabiliyor. Şantiye vinçleri için kule vinç ve mobil vinç programlarına bakın. Tüm programların haritası bu yazıda.
Ücret
Kurs ücretinin alt sınırı her il için valilik ve il millî eğitim müdürlüğü bünyesinde oluşturulan taban ücret komisyonu tarafından belirlenir. Bu sayfada rakam vermiyoruz.
Bölgenizdeki yetkili kursları arayın; teorik ders, uygulama, sınav ve belge işlemlerinin fiyata dâhil olup olmadığını sorun. Kurumun uygulamayı hangi kaldırma makinesiyle ve nerede yaptırdığını da öğrenin; bu makine her kursta bulunmayabiliyor.
Kaydınızı yalnızca yetkili kuruma yaptırın
SRC, ODY, ÜDY, psikoteknik ve iş makinesi belgeleri ile sürücü belgesi (ehliyet) eğitimleri, ilgili bakanlıkça izin verilmiş ve yetkilendirilmiş kurumlarda verilir. Her kurum her belgeyi veremez: bir sürücü kursu SRC, ODY veya ÜDY kaydınızı alamaz, bu belgelerle ilgili hiçbir işlem yapamaz; bir psikoteknik merkezi de sürücü kursu ya da mesleki yeterlilik kaydı yapamaz. Yetkili psikoteknik merkezini, bağlı bulunduğunuz İlçe Sağlık Müdürlüğü’nü arayarak sorgulayabilirsiniz.
Ruhsatında olmayan programı uygulayan kurumların kurum açma izni ve çalışma ruhsatı doğrudan iptal edilebilir; bu durumda ödediğiniz ücret ve kaybettiğiniz zaman sizin mağduriyetiniz olur. Başvuru yapmadan önce kurumun hangi programlara yetkili olduğunu Millî Eğitim Bakanlığı’nın kurum listesinden kontrol edin.
Listede nasıl aranır? MEBBİS kurum listesinde sırasıyla kurum türü → il → ilçe → kurum grubu seçilir. Aradığınız belgeye göre doğru kurum grubunu seçmeniz gerekir:
- Sürücü belgesi (ehliyet): Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu. Örneğin Özel Kurumlar → İstanbul → Pendik → Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu adımlarıyla Denge Sürücü Kursu’na ulaşabilirsiniz.
- SRC, ODY ve ÜDY: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursu. Örneğin İstanbul → Tuzla adımlarıyla Denge Ulaştırma Hizmetleri listede görünür.
- İş makinesi operatörlüğü: Özel Kurumlar → il → ilçe → Özel Muhtelif Kurslar → İş Makineleri Kursu.
- Güvenli sürüş: Özel Muhtelif Kurslar altındaki Güvenli Sürücülük Kursu ve Güvenli Sürüş Eğitimleri Kursu grupları.
- İl il liste: ÖOKGM kurum listesinde tür ve il seçerek de sorgulayabilirsiniz (örneğin MTSK için il alanını değiştirerek). Yetkili SRC kursunun nasıl bulunacağını anlatan videomuzu da izleyebilirsiniz.
Kurumu listede göremiyorsanız iki ihtimal vardır: kurum yeni açılmış ve listeye henüz işlenmemiş olabilir ya da bu adla yetkilendirilmiş bir kurum bulunmuyor olabilir. En güncel sonuç için aşağıdaki bağlantılardan Bakanlığın kurum listesini açın; kurumu yine göremiyorsanız bağlı bulunduğunuz il veya ilçe millî eğitim müdürlüğünü arayarak kurumun yetki durumunu sorgulayın.