Motor, yakıtın yanmasıyla elde edilen ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinedir. Motorlar yakıtlarına göre benzinli, dizel ve LPG'li; yanma şekline göre içten ve dıştan yanmalı; soğutma şekline göre su ve hava soğutmalı; çalışma zamanlarına göre iki ve dört zamanlı olarak ayrılır. Benzinli motorda karışım buji kıvılcımıyla, dizel motorda ise yakıt sıkıştırılarak ısınmış havanın içine püskürtülüp kendiliğinden tutuşur.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Motor nedir?
Videonun 00:30 bölümünde anlatıldığı gibi motor, yakıtın yakılmasıyla ortaya çıkan ısı enerjisini hareket, yani mekanik enerjiye dönüştüren makinedir. Taşıtlarda bu hareket güç aktarma organları aracılığıyla tekerleklere iletilir. Sürücü TV'nin bu videosu, Araç Tekniği ve Motor Bilgisi dersinin giriş konusu olan motor tiplerini ve çalışma prensiplerini özetliyor. E-sınavda araç tekniği dersinden 9 soru sorulduğu için bu temel sınıflandırmalar sık karşımıza çıkar.
Motorların sınıflandırılması
Yakıtlarına göre (00:55)
- Benzinli motorlar
- Dizel motorlar
- LPG'li motorlar: Genellikle benzinli motora sonradan eklenen sistemlerle çalışır.
Günümüzde bunlara ek olarak elektrikli ve hibrit tahrik sistemleri de yaygınlaşmaktadır.
Yanma şekline göre (01:57)
- İçten yanmalı motorlar: Yakıt, motorun silindirleri içinde yakılır. Otomobil motorları bu gruptadır.
- Dıştan yanmalı motorlar: Yakıt motorun dışında yakılır; buhar makineleri buna örnektir.
Soğutma şekline göre (02:06)
- Su soğutmalı motorlar: Motorun ısısı, soğutma sıvısı aracılığıyla radyatöre taşınarak dışarı atılır. Su pompası, termostat ve fan sistemin parçalarıdır.
- Hava soğutmalı motorlar: Motor gövdesindeki soğutma kanatçıkları ve hava akımı ile soğutulur; bazı motosikletlerde görülür.
02:18 bölümünde iki tip arasındaki farklar anlatılıyor. Genel olarak su soğutmalı motorlar çalışma sıcaklığını daha dengeli tutar; hava soğutmalı motorlar ise daha basit yapılıdır, radyatör ve soğutma sıvısı gerektirmez ancak sıcak havada ve düşük hızlarda daha kolay ısınabilir.
Çalışma zamanlarına göre (02:32)
- İki zamanlı motorlar: Çalışma döngüsünü krank milinin bir turunda tamamlar.
- Dört zamanlı motorlar: Döngü emme, sıkıştırma, ateşleme (iş) ve egzoz zamanlarından oluşur ve krank milinin iki turunda tamamlanır. Otomobillerin büyük kısmında bu motorlar kullanılır.
Benzinli ve dizel motor nasıl çalışır?
02:51 bölümünde anlatılan benzinli motorda hava ve yakıt karışımı silindire alınır, piston tarafından sıkıştırılır ve bujinin oluşturduğu kıvılcımla ateşlenir. Yanan karışımın genişlemesi pistonu iter ve hareket elde edilir.
03:21'de anlatılan dizel motorda ise emme zamanında silindire yalnızca hava alınır. Hava yüksek oranda sıkıştırılarak ısınır; enjektör bu sıcak havanın içine yakıtı püskürtür ve yakıt kıvılcıma gerek kalmadan kendiliğinden tutuşur. Bu yüzden dizel motorlarda ateşleme bujisi bulunmaz; soğuk havalarda ilk çalıştırmayı kolaylaştırmak için kızdırma bujileri kullanılır.
Sınavda nasıl sorulur?
- Dört zamanın doğru sıralaması (emme, sıkıştırma, ateşleme, egzoz) sık sorulur.
- Dizel motorda yakıtın buji ile değil sıkıştırılmış sıcak hava ile tutuştuğunu unutmayın.
- Radyatörün su soğutmalı motorlara ait bir parça olduğu çeldirici olarak kullanılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Kızdırma bujisini ateşleme bujisiyle karıştırmak.
- Dizel motorun emme zamanında karışım aldığını düşünmek.
- İçten ve dıştan yanmalı motor tanımlarını ters hatırlamak.